başım sükutu öğüten
uçsuz bucaksız değirmen
içim muradına ermiş
abasız postsuz bir derviş
Ahmet Hamdi Tanpınar
BU DÖRTLÜKTE EN BELİRGİN SÖZ SANATI NEDİR ?
Bu dörtlükte en belirgin söz sanatı teşbih (benzetme)dir.
İlk dizede şair, kendi başını sükûtu öğüten uçsuz bucaksız bir değirmene benzetmiştir. Bu benzetme, şairin iç dünyasının derinliği ve sessizliği ile değirmenin durmaksızın öğütme eylemi arasındaki ilişkiyi ortaya koyar. Böylece içsel bir ruh hâli, somut bir nesne aracılığıyla ifade edilmiştir.
İkinci dizede ise şair, kendi iç dünyasını “muradına ermiş, abasız postsuz bir dervişe” benzetmiştir. Bu benzetme, şairin iç huzuru, dinginliği ve olgunluğu ile bir dervişin manevi sükûnu arasında anlam bağı kurar. Burada “abasız postsuz” ifadesi, dervişliğin dışsal göstergelerinden bağımsız bir manevi olgunluğu vurgular.
Dörtlükte ayrıca başka söz sanatları da görülmektedir. Özellikle “abasız postsuz” ifadesi tekrir (tekrar) sanatına örnektir. Bu tekrar, şairin huzur ve mutluluğunun maddi sembollere ihtiyaç duymadan da var olabileceğini güçlendirir.
Sonuç olarak, bu dörtlükte farklı söz sanatları yer almakla birlikte en baskın olan teşbihtir. Çünkü dörtlüğün temelinde şairin ruh hâlini bir değirmene ve bir dervişe benzeterek somutlaştırma çabası bulunmaktadır. Bu benzetmeler, soyut duyguları daha anlaşılır, imgesel ve etkileyici bir biçimde okuyucuya aktarır.
Şiirin tam metni:
Ahmet Hamdi Tanpınar – Ne İçindeyim ZamanınŞiirin tamamı şöyledir:
NE İÇİNDEYİM ZAMANIN
Ne içindeyim zamanın,
Ne de büsbütün dışında;
Yekpâre, geniş bir ânın
Parçalanmaz akışında.
Bir garip rüyâ rengiyle
Uyuşmuş gibi her şekil,
Rüzgârda uçan tüy bile
Benim kadar hafif değil.
Başım sükûtu öğüten
Uçsuz, bucaksız değirmen;
İçim muradına ermiş
Abasız, postsuz bir derviş;
Kökü bende bir sarmaşık
Olmuş dünya sezmekteyim,
Mavi, masmavi bir ışık
Ortasında yüzmekteyim…
Ahmet Hamdi Tanpınar