2024 Maarif Modeli Türk Dili ve Edebiyatı Dersi Öğretim Programı (Özet)
Temel Yaklaşım ve Özel Amaçlar
1. Genel Yaklaşım
Programın amacı, öğrencilerin edebiyatla tanışmaları, Türkçenin inceliklerini keşfetmeleri ve dil becerilerini etkin kullanmalarıdır.
Öğrencilerin yalnızca edebî açıdan değil; kültürel, toplumsal, tarihî ve felsefi açılardan da donanımlı bireyler olmaları hedeflenmiştir.
Tematik yaklaşım benimsenerek edebiyat daha bütüncül bir bakışla ele alınmıştır.
2. Programın Yapısı
Program iki temel beceri alanı üzerine kuruludur:
Anlama → Metin Tahlili (okuma, dinleme/izleme)
Anlatma → Edebiyat Atölyesi (yazma, konuşma)
Temalar, genel hedefleri destekleyen bir örüntü oluşturur ve sınıf düzeylerine göre planlanmıştır.
Disiplinler arası bir anlayış benimsenmiştir: sosyoloji, tarih, felsefe gibi alanlarla ilişki kurulmuştur.
3. Eğitim Anlayışı
Öğrenci merkezli ve etkin öğrenme yaklaşımı esastır.
İş birliğine dayalı öğrenme, tartışma, problem çözme ve proje tabanlı öğretim gibi yöntemler kullanılır.
Öğrencinin düşünme, yorumlama, yaratıcı üretim ve eleştirel okuma becerilerinin gelişmesi hedeflenir.
Öğretim süreci izlenir, öğrencilere sürekli geri bildirim verilir.
4. Dil ve Edebiyat İlişkisi
Program, Türk dilinin yerel ve evrensel yönlerini birleştirir.
Geçmişle günümüz arasında köprü kurmayı ve Türk kültürüne ait unsurlara farkındalık kazandırmayı amaçlar.
Çağdaş edebî eserlerle öğrencinin etkileşimi desteklenir.
5. Amaçlanan Öğrenci Kazanımları
Program, öğrencilerin aşağıdaki becerileri kazanmasını hedefler:
Dinleme, konuşma, okuma ve yazma becerilerini etkin kullanma
Söz varlığını zenginleştirme
Eleştirel düşünme ve sorgulama
Millî ve manevi değerleri içselleştirme
Okuma alışkanlığı kazanma
Etkili iletişim kurma
Yazılı ve sözlü ürün ortaya koyma
Kültürel etkinlikleri takip etme
Bilgiye ulaşma ve kullanma becerisi
Estetik zevk geliştirme
Türk ve dünya edebiyatından örneklerle evrensel farkındalık kazanma
Kültürler arası duyarlılık geliştirme
6. Ölçme ve Değerlendirme
Hem süreç hem sonuç odaklı değerlendirme yapılır.
Bireysel farklılıklar dikkate alınır.
Amaç yalnızca bilgi ölçmek değil; dil becerilerini ve disiplinler arası ilişki kurma yetisini geliştirmektir.
Kısaca: Bu program, öğrencilerin edebiyatı sadece bilgi alanı olarak değil; dil, kültür, estetik ve düşünme becerilerini geliştiren bir alan olarak kavramalarını hedefleyen tematik, öğrenci merkezli ve disiplinler arası bir yaklaşıma dayanır.
Türk Dili ve Edebiyatı Dersi Öğretim Programı’nın Uygulanmasına İlişkin Esaslar
1. Temel Dayanaklar ve Planlama
Program, “Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Ortak Metni” temel alınarak hazırlanmıştır.
Ders tasarımı, ölçme–değerlendirme süreçleri ve materyaller bu çerçeveye uygun olmalıdır.
Öğrencilerin önceki öğrenme eksiklikleri zümre öğretmenleri tarafından tespit edilip giderilmelidir.
Öğrenme çıktıları ve süreç bileşenleri planlama ve uygulamada esas alınır.
2. Öğretim Süreci ve Öğrenme Ortamı
Türkçenin doğru ve etkili kullanımı, söz varlığının geliştirilmesi ve öğrencinin etkin katılımı ön plandadır.
Düşüncelerin özgürce paylaşılabildiği, sosyal-duygusal becerileri destekleyen katılımcı sınıf iklimi oluşturulmalıdır.
Disiplinler arası, bağlam temelli yaklaşım benimsenmeli; farklı öğretim teknikleri (iş birliği, proje, tartışma vb.) kullanılmalıdır.
3. Ölçme – Değerlendirme Yaklaşımı
Bilgi ve becerilerin ölçülmesinde çeşitli yöntemler kullanılmalıdır (performans görevleri, dereceli puanlama anahtarları, geri bildirimler).
Değerler, eğilimler ve okuryazarlık becerileri notla değil; sürece entegre edilmiş ölçütlerle değerlendirilir.
Süreç hem hazır bulunuşluğu hem öğrenme ilerlemesini dikkate almalıdır.
Öğrencilerin öz ve akran değerlendirmesi yapmasına olanak tanınmalıdır.
4. Materyaller ve Farklılaştırılmış Öğretim
Öğrenci profiline uygun materyaller (sunum, etkinlik, okuma parçaları vb.) hazırlanmalıdır.
Farklılaştırma kapsamında zenginleştirme ve destekleme uygulamaları öğretmen tarafından planlanır.
Sosyal bilimler liselerinde bazı zenginleştirme etkinlikleri zorunludur.
5. Metin Tahlili ve Edebiyat Atölyesi
Her temada 2 okuma ve 1 dinleme/izleme metni işlenir. Ara metinlerle metinler arası ilişki kurulur.
Metin tahlili süreci üç aşamalıdır:
Ön bilgi
Öğretim süreci
Bilgi ve becerilerin aktarımı
Metinler, disiplinler arası bir bakış açısıyla ele alınır; dilbilgisi kuralları anlam bağlamında işlenir.
6. Dil Becerileri ve Değer Eğitimi
Dört temel beceri (dinleme, konuşma, okuma, yazma) bütüncül şekilde ele alınır.
Öğrencilerin edebiyat atölyesinde ürettikleri ürünleri paylaşmaları teşvik edilir.
Millî ve manevi değerler belirli gün ve haftalarla ilişkilendirilerek öğretilir (ör. 18 Mart, 15 Temmuz, İstiklâl Marşı Günü).
7. Metin ve Tür Yaklaşımı
Uzun metinler (roman, tiyatro vb.) özetlenerek ya da bölüm seçilerek derslerde işlenir; öğrenciler bu metinleri önceden okumuş olmalıdır.
Metin tahlilinde metin içi, dışı ve metinler arası anlam kurma basamakları takip edilir.
sınıfta bu süreç kademeli olarak öğretilir.
8. Okuma – Film Analizi – Telif Hakları
Tüm sınıf düzeylerinde yılda 4 kitap okunması ve 1 eleştirel film analizi yapılması beklenir.
Eser seçiminde telif hakları ve kişisel verilerin korunması gözetilir.
Öğrencilerin oluşturduğu içerikler, yasal haklar ve millî–manevi değerler açısından uygun olmalıdır.
9. Genel İlkeler
Öğrenme çıktıları sarmal yapı ve ardışıklık ilkelerine göre uygulanır.
Öğrencilerin hazırbulunuşluk düzeyi dikkate alınarak farklılaştırma yapılır.
Edebiyat atölyesi performansları öğrencinin motivasyonunu destekleyecek şekilde değerlendirilir.
Öğrenme okul dışına da taşınmalı, aile katılımı teşvik edilmelidir.
Kısaca:
Bu esaslar; programın tematik, öğrenci merkezli, disiplinler arası, değer ve beceri odaklı biçimde uygulanmasını sağlar.
Ders süreci yalnızca bilgi aktarımı değil; etkin katılım, eleştirel düşünme, metin merkezli öğretim, değer eğitimi ve yaşamla bağlantı kurmayı hedefler.
Yapı çözümleme: Tür temelli yapı unsurları ve içeriğe katkısı.
Sonuçlandırma: Dönem-zihniyet-üslup ilişkileri; değerler ve disiplinler arası bağlantılar.
Edebiyat Atölyesi (Anlatma odaklı üretimler)
Sözlü Anlatma: Sunum, canlandırma, hikâye anlatımı, şiir dinletisi, mülakat, münazara, grup tartışması.
Yazılı Anlatma: Betimleyici paragraf, şiir, afiş/film şeridi, çevrim içi yazma (blog/e-posta), dilekçe vb.
Sınıflar
Tema İçeriği
1. Tema
2. Tema
3. Tema
4. Tema
Hazırlık
Öğrencilerin edebiyat ile tanıştığı, edebiyatın güzel sanatlar içindeki yerini belirlediği, insan deneyimlerinin edebiyata yansıma şekillerini incelediği dönemdir.
Sanatın Dili
Sözün Peşinde
Okurun Dünyası
Sözün Ebrusu
9. Sınıf
Öğrencilerin edebiyat ile tanıştığı, edebiyatın güzel sanatlar içindeki yerini belirlediği, edebiyatın önemi ve işlevi, edebî metinlerdeki metin ve yapı unsurları ile üslup özelliklerini incelediği dönemdir.
Sözün İnceliği
Anlam Arayışı
Anlamın Yapı Taşları
Dilin Zenginliği
10. Sınıf
Öğrencilerin Türk dili ve edebiyatındaki değişim ve dönüşümleri fark etmeleri amacıyla Türk dili ve edebiyatına ilişkin dönemlerin kendilerine özgü özellikleriyle incelendiği dönemdir.
Sözün Ezgisi
Kelimelerin Ritmi
Dünden Bugüne
Nesillerin Mirası
11. Sınıf
Öğrencilerin Türk edebiyatındaki dil farkındalığını edinmesinin istendiği, Türk dünyası ve kültürü ile farklı dönemlerdeki dil yansımalarının incelendiği dönemdir.
Bir Diyeceğim Var!
Kültür Yolculuğu
Yaşamın İzinde
Hayatın Aynası
12. Sınıf
Türk dili ve edebiyatı ile günlük yaşam arasında bire bir bağ kurulmasının, öğrencilerin sosyal, toplumsal ve mesleki gelişim bağlamında kendilerini etkili bir şekilde ifade edebilme yönünde uygulamaların yapıldığı dönemdir.
Benim Yolculuğum
Toplumun Ahengi
Hayatın Dengesi
Hayalimdeki Yarın
Kısaca: Programlar arası bileşenler; okuryazarlık, değerler ve sosyal-duygusal becerileri metin merkezli öğretime entegre ederek öğrencinin derin, disiplinler arası ve gerçek yaşamla bağlantılı bir öğrenme deneyimi yaşamasını sağlar.
TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI DERSİ TEMA DAĞILIMILARI (Hazırlık, 9. 10. 11. 12. Sınıflar)
Sınıf düzeyine göre oluşturulan temalarda okuma ve dinleme/izlemede kullanılabilecek metin türleri ile konuşma ve yazmaya yönelik edebiyat atölyesi çalışmaları aşağıdaki tabloda verilmiştir.
TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI DERSİ TEMA DAĞILIMI (HAZIRLIK SINIFI)
Temaların Doğası
1. Tema – Sanatın Dili
2. Tema – Sözün Peşinde
3. Tema – Okurun Dünyası
4. Tema – Sözün Ebrusu
Metin Tahlili - Okuma
• Tema içeriğine uygun bir şiir • Tema içeriğine uygun bir anı
• Tema içeriğine uygun bir tiyatro • Tema içeriğine uygun bir gezi yazısı
• Tema içeriğine uygun bir hikâye • Ara Metin: Tema içeriğine uygun bir deneme
• Tema içeriğine uygun bir roman • Tema içeriğine uygun bir fıkra (köşe yazısı)
Metin Tahlili - Dinleme/İzleme
• Tema içeriğine uygun çok modlu metin (Söyleşi)
• Tema içeriğine uygun çok modlu metin (Şiir)
• Tema içeriğine uygun çok modlu metin (Belgesel)
• Tema içeriğine uygun çok modlu metin (Mektup)
Edebiyat Atölyesi - Konuşma
• Bir fotoğraftan yola çıkarak bir anı anlatabilme
• Gezip gördüğü yeri anlatan bir sunum hazırlayabilme
• Belgeselin içeriğine yönelik görüş beyan edebilme
• Okunan romandaki kahramanlardan birini sözlü olarak tanıtabilme
Edebiyat Atölyesi - Yazma
• Dinlediği metne bağlama uygun sorular ekleyip bu soruları cevaplayabilme
• Temaya uygun bir şiir yazabilme
• Okuduğu hikâyenin bir bölümünü yeniden yazabilme
• Bir arkadaşına 2073 yılında (Türkiye Cumhuriyeti’nin 150. yılı) verilmek üzere mektup yazabilme
Özetle: Bu tablo, 9. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı dersi için 4 temaya (Sözün İnceliği, Anlam Arayışı, Anlamın Yapı Taşları, Dilin Zenginliği) göre yapılacak okuma, dinleme/izleme, konuşma ve yazma etkinliklerini ayrıntılı biçimde göstermektedir.
TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI DERSİ TEMA DAĞILIMI (10. SINIF)
Temaların Doğası
1. Tema – Sözün Ezgisi
2. Tema – Kelimelerin Ritmi
3. Tema – Dünden Bugüne
4. Tema – Nesillerin Mirası
Metin Tahlili – Okuma
• Tema içeriğine uygun bir koşuk • Ara Metin: Tema içeriğine uygun bir koşma • Tema içeriğine uygun bir türkü • Ara Metin: Tema içeriğine uygun bir ninni
• Tema içeriğine uygun bir gazel • Tema içeriğine uygun bir kaside • Tema içeriğine uygun bir şiir (Saf şiir)
• Tema içeriğine uygun bir destan • Ara Metin: Tema içeriğine uygun bir halk hikâyesi • Tema içeriğine uygun bir mesnevi
• Dede Korkut hikâyeleri • Tema içeriğine uygun bir şiir (Tanzimat Dönemi’nden) • Ara Metin: Tema içeriğine uygun bir roman (Servetifünun Dönemi’nden) • Ara Metin: Tema içeriğine uygun bir şiir (Fecriati Dönemi’nden)
Metin Tahlili – Dinleme/İzleme
• Tema içeriğine uygun çok modlu metin (Masal)
• Tema içeriğine uygun çok modlu metin (Söyleşi)
• Tema içeriğine uygun çok modlu metin (Fabl)
• Tema içeriğine uygun çok modlu metin (Hikâye – Millî Edebiyat Dönemi’nden)
Edebiyat Atölyesi – Konuşma
• Bir şiir dinletisi hazırlayıp sunabilme
• İz bırakmış şahsiyetlerin edebî yönünü tanıttığı bir podcast hazırlayabilme
• Türk destanlarıyla ilgili bir sunum yapabilme
• Dede Korkut hikâyelerinden birini seçip canlandırabilme
Edebiyat Atölyesi – Yazma
• Dinlediği masalı film senaryosu hâline getirebilme
Özet:
Bu tablo, 10. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı dersinde “Türk Dili ve Edebiyatında Değişim ve Dönüşüm” teması çerçevesinde yapılacak okuma, dinleme/izleme, konuşma ve yazma etkinliklerini temalar bazında ayrıntılı biçimde göstermektedir.
Temalar:
Sözün Ezgisi
Kelimelerin Ritmi
Dünden Bugüne
Nesillerin Mirası
TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI DERSİ TEMA DAĞILIMI (11. SINIF)
Temaların Doğası
1. Tema – Bir Diyeceğim Var!
2. Tema – Kültür Yolculuğu
3. Tema – Yaşamın İzinde
4. Tema – Hayatın Aynası
Metin Tahlili – Okuma
• Tema içeriğine uygun bir Karagöz oyunu • Tema içeriğine uygun bir mektup • Ara Metin: Tema içeriğine uygun bir dilekçe
• Tema içeriğine uygun bir hikâye (Türk dünyası) • Tema içeriğine uygun bir anı • Orhun Abideleri • Ara Metin: Divânu Lugâti’t-Türk
• Tema içeriğine uygun bir roman • Tema içeriğine uygun bir biyografi • Ara Metin: Tema içeriğine uygun bir tezkire
• Tema içeriğine uygun bir tiyatro • Küçürek hikâye
Metin Tahlili – Dinleme/İzleme
• Tema içeriğine uygun çok modlu metin
• Tema içeriğine uygun çok modlu metin (Âşık atışması)
• Tema içeriğine uygun çok modlu metin (Radyo tiyatrosu)
• Tema içeriğine uygun çok modlu metin (Belgesel)
Edebiyat Atölyesi – Konuşma
• Sözlü iletişim engellerini konu alan bir drama sergileyebilme
• Türk dünyasına ait görsellerden hareketle Türk kültürünün özelliklerini yansıtan bir konuşma yapabilme
• Mülakat yapabilme (Okunan romandaki bir karakterle)
• Okuduğu tiyatroyu dramatize edebilme
Edebiyat Atölyesi – Yazma
• e-posta yazabilme
• Çevrim içi müze gezisi yapıp izlenimlerini yazabilme
• Metinde etkilendiği bir diyalogu yeniden yazabilme
Özet:
Bu tablo, 11. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı dersinde “Türk Dili ve Edebiyatında Dil Farkındalığı” teması çerçevesinde dört temada yapılacak okuma, dinleme/izleme, konuşma ve yazma etkinliklerini ayrıntılı biçimde sunmaktadır.
Temalar:
Bir Diyeceğim Var!
Kültür Yolculuğu
Yaşamın İzinde
Hayatın Aynası
TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI DERSİ TEMA DAĞILIMI (12. SINIF)
Temaların Doğası
1. Tema – Benim Yolculuğum
2. Tema – Toplumun Ahengi
3. Tema – Hayatın Dengesi
4. Tema – Hayalimdeki Yarın
Metin Tahlili – Okuma
• Tema içeriğine uygun bir günlük • Ara Metin: Tema içeriğine uygun bir blog metni • Tema içeriğine uygun bir şiir • Ara Metin: Tema içeriğine uygun bir hikâye
• Tema içeriğine uygun bir roman • Tema içeriğine uygun bir makale
• Tema içeriğine uygun bir gezi yazısı • Ara Metin: Tema içeriğine uygun bir broşür • Tema içeriğine uygun bir hikâye
• Tema içeriğine uygun bir hikâye • Tema içeriğine uygun bir makale • Ara Metin: Tema içeriğine uygun bir öz geçmiş
Metin Tahlili – Dinleme/İzleme
• Tema içeriğine uygun çok modlu metin (Söyleşi)
• Tema içeriğine uygun çok modlu metin (Haber metni)
• Tema içeriğine uygun çok modlu metin (Haber metni)
• Tema içeriğine uygun çok modlu metin (Mülakat)
Edebiyat Atölyesi – Konuşma
• Kişisel gelişimi etkileyen unsurlar hakkında konuşabilme
• İçeriğini hazırladığı haber metnini sunabilme
• Çevre ve teknolojiyle ilgili güncel bir sorun hakkında sunum hazırlayabilme
• İstediği meslekle ilgili en az üç kişiyle röportaj yaparak sınıfta sunabilme
Edebiyat Atölyesi – Yazma
• Geleceğe dair planlarını bir forumda anlatabilme
• Okuduğu metinle ilgili bir eleştiri yazısı yazabilme
• Anket hazırlayıp uygulayabilme ve anket sonuçlarını paylaşabilme
Özet:
Bu tablo, 12. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı dersinde “Türk Dili ve Edebiyatının Günlük Yaşamla İlişkisi” teması çerçevesinde dört temada yapılacak okuma, dinleme/izleme, konuşma ve yazma etkinliklerini ayrıntılı biçimde sunmaktadır.
Temalar:
Benim Yolculuğum
Toplumun Ahengi
Hayatın Dengesi
Hayalimdeki Yarın
Temalar arası bir örüntü oluşturularak her sınıf düzeyinde sistematik bir yapı hedeflenmiştir.
Her tema, 2 okuma ve 1 dinleme/izleme metni üzerine kurgulanmıştır.
Öğrencilerin farklı metin türleriyle karşılaşması için ara metinler kullanılarak metinler arası ilişki kurulması amaçlanmıştır.
Metin türlerinin Türk edebiyatının farklı dönemlerinden seçilmesiyle, temaların içeriğinin zenginleştirilmesi ve edebiyatın bütüncül şekilde tanıtılması hedeflenmiştir.
Edebiyat atölyesi etkinlikleri, metin tahliliyle eş güdümlü olacak biçimde tasarlanmıştır.
Temalarda yer verilecek metinler, tür ve içerik açısından parantez içinde açıklanmış; ara metinler, “Ara metin: …” ifadesiyle ayrıca belirtilmiştir.
Öğrenci merkezli yaklaşım:
Öğrencilerin bireysel ihtiyaçlarına, ilgi alanlarına ve öğrenme profillerine uygun etkinlikler planlanmalı; 5E modeli, okuma çemberi, farklılaştırılmış öğretim ve tartışma yöntemleri gibi aktif yöntemler kullanılmalıdır.
Anlamlı ve bağlama dayalı öğrenme:
Öğrenme süreci, öğrencinin günlük yaşam deneyimleriyle ilişkilendirilmeli ve bilgiyi kendi yaşantısına aktarabileceği şekilde yapılandırılmalıdır.
Öğrenme çıktılarının belirlenmesi:
Süreç, öğrencilerin kazanması gereken temel bilgi, beceri, değer ve tutumlara odaklanmalıdır.
Öğrenci katılımı ve etkileşimi:
Dersin başında öğrencinin dikkatini çekecek ve ön bilgilerini harekete geçirecek etkinlikler planlanmalı; öğrenme süreci öğrencinin keşif yapmasını ve akranlarıyla etkileşimini desteklemelidir.
Farklılaştırılmış öğretim:
Öğrencilerin öğrenme hızları, ilgi alanları ve düzeyleri dikkate alınarak içerik, süreç ve ürünlerde çeşitlilik sağlanmalıdır.
Değerlendirme ve geri bildirim:
Sürekli, adil ve geliştirici bir değerlendirme süreci yürütülmeli; öğrencilere öğrenmelerini destekleyecek nitelikli geri bildirim verilmelidir.
Öğrenci çeşitliliği:
Farklı hazır bulunuşluk, yetenek, öğrenme profili ve kültürel geçmiş dikkate alınmalı; öğretim yöntemleri bu çeşitliliği destekleyecek şekilde çeşitlendirilmelidir.
Esneklik:
Öğretim süreci, materyal seçimi ve etkinlik planlamasında öğrenci ihtiyaçlarına göre esnek olunmalıdır.
Bu esaslar ve kabuller, Türk dili ve edebiyatı dersi için öğrenme yaşantılarını düzenlerken dikkate alınmalıdır. Öğrencilerin edebî eserleri daha derinlemesine anlamalarını sağlamak, dersin içeriğini günlük yaşamlarıyla ilişkilendirmek ve etkili bir öğrenme süreci oluşturmak için bu noktalar önemlidir.
Bu ilkeler, Türk dili ve edebiyatı dersinde öğrencilerin edebî eserleri daha derin anlamalarını, öğrenmeyi günlük yaşamla ilişkilendirmelerini ve etkili bir öğrenme ortamı oluşturmayı hedefler.
Öğrenme Kanıtları (Ölçme ve Değerlendirme)
Ölçme ve değerlendirme, öğrencilerin bilgi ve beceri düzeylerini belirlemede ve öğretim sürecine yön vermede temel bir araçtır.
Öğrencilerin mevcut öğrenmelerinin derinliğini daha doğru yansıtmak için birden fazla kanıt toplanmalı ve öğrencilere sürekli geri bildirim sağlanmalıdır.
Bu süreç, hem öğretmen hem de öğrenci için öğrenme süreciyle ilgili güvenilir bir yargı geliştirmeye yardımcı olur.
Türk dili ve edebiyatı dersinde ölçme, iki aşamalı yapı üzerine kurgulanmalıdır:
Metin tahlili
Edebiyat atölyesi
Öğrenme kanıtları da bu iki aşama dikkate alınarak planlanmalı ve çeşitlendirilmelidir.
Amaç, öğrencilerin bilgi düzeylerini ölçmenin ötesinde, öğrenme süreçlerini geliştirmeyi destekleyen bir değerlendirme sistemi kurmaktır.
Öğrencilerin ön bilgileri belirlenerek eksikler giderildikten sonra derse başlanır.
Her öğrenme çıktısı için öğrenme kanıtları hazırlanmalı; metin seçimi öğrencinin seviyesine ve ilgisine uygun olmalıdır.
Biçimlendirmeye (izleme ve geliştirme) yönelik ölçme, not vermek yerine eksikleri belirleyip desteklemeye odaklanır.
Kavram haritası, yapılandırılmış grid, çalışma kâğıtları gibi çeşitli ölçme araçları kullanılır.
Dinleme/izleme öncesinde öğrenciler yalnızca ölçme araçlarını görebilir; metinleri önceden görmez.
Öğrenciler kendi öğrenmelerini de değerlendirerek aktif katılımcı olurlar.
Yansıtıcı günlük, duyuşsal ölçekler, gözlem formları gibi araçlarla öğrencinin duyuşsal ve estetik gelişimi de izlenir.
Kanıtlar; sunumlar, günlükler, gridler, rol oynama, çıkış kartları gibi çeşitli yollarla toplanabilir.
Değerlendirme; öz değerlendirme, akran değerlendirme ve öğretmen değerlendirmesiyle çeşitlendirilir.
Edebiyat Atölyesi Ölçme-Değerlendirme Süreci
Her temada biri yazılı, biri sözlü olmak üzere iki performans görevi yapılır.
Tüm performanslar sınıf ortamında gerçekleştirilir ve dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir.
Değerlendirme süreci öğrenci, akran ve öğretmen üçlüsüyle yürütülür; öğrencilere süreç içinde geri bildirim verilir.
Öğrencilerin sözlü anlatımı sırasında duyuşsal özelliklere de dikkat edilir.
Yazma süreci izleme ve geliştirme etkinlikleriyle desteklenir, dereceli puanlama anahtarı önceden paylaşılır.
Ürünler ve değerlendirme materyalleri öğrencinin portfolyosunda saklanır.
Nihai not kadar öğrencinin gelişim süreci de dikkate alınır.
Bu yaklaşım, öğrencilerin yalnızca sonuçlara göre değil; öğrenme süreçlerine göre de değerlendirilmesini sağlar. Ayrıca katılımcı, esnek ve çok boyutlu bir ölçme sistemi kurulmasına hizmet eder.
Her temanın sonunda öğrencilerin metin tahlili ve edebiyat atölyesi ürünleri birlikte değerlendirilir.
Bu süreçte çıkış kartları, öğrenme günlükleri ve yansıtıcı günlükler gibi araçlar kullanılır.
Değerlendirme süreci hem öğrenme çıktılarının hem de öğrencinin gelişiminin bütüncül biçimde izlenmesini hedefler.
Farklılaştırma
Türk Dili ve Edebiyatı Dersi Öğretim Programı’nda iki ana başlık altında ele alınır:
1. Destekleme
İçerik sadeleştirilerek öğrencilerin temel kavramları anlamaları sağlanır.
Öğrenme etkinlikleri öğrencilerin kavrama düzeyine uygun şekilde uyarlanır.
2. Zenginleştirme
Öğrencilerin daha derinlemesine düşünmeleri ve üst düzey becerilerini geliştirmeleri amaçlanır.
Farklı zorluk düzeylerinde metin çeşitliliği, drama/tartışma/grup çalışmaları gibi etkileşimli etkinlikler kullanılır.
Video, ses kayıtları ve görseller gibi çoklu materyaller ile farklı öğrenme tarzlarına hitap edilir.
Öğrenciye özgü öğrenme hedefleri gözetilir.
Değerlendirmede performans görevleri, proje temelli değerlendirme, senaryo ve oyun tabanlı uygulamalardan yararlanılır.
Metin Seçimine İlişkin Esaslar
Genel İlkeler
Seçilen metinler millî, manevi, kültürel ve ahlaki değerlere uygun olmalıdır.
Her sınıf düzeyinde 4 tema bulunur; her temada 2 okuma ve 1 dinleme/izleme metni tahlil edilir.
Ara metinler kavramayı derinleştirmek için kullanılır.
Aynı sanatçıdan bir sınıf düzeyinde en fazla 2 metin (biri ara metin) alınabilir.
İçerik İlkeleri
Metinler öğrencilerin söz varlığını geliştirmeli, dilin zenginliğini yansıtmalıdır.
Öğrenme çıktılarıyla uyumlu, düzeye uygun ve estetik duyarlılığı geliştiren eserler seçilmelidir.
Türk kültürünü önceleyen, tarihsel dönemleri yansıtan ve nitelikli çeviriler içeren metinler tercih edilmelidir.
Sınıf Düzeyine Göre Örnekler
9. sınıf: Cumhuriyet Dönemi ve günümüz edebiyatı; Yunus Emre, Âşık Veysel, Mehmet Âkif Ersoy gibi sanatçılar.
10. sınıf: Türk edebiyatında değişim ve kırılma noktaları; Kâşgarlı Mahmud, Yûsuf Has Hâcib, Fuzûlî, Nef’î, Nedîm vb.
11. sınıf: Türk dünyası edebiyatı; Bahtiyar Vahabzade, Cengiz Aytmatov, Mahtumkulu gibi isimler.
12. sınıf: Edebiyatın günlük yaşamla ilişkisini ön plana çıkaran modern yazarlar.
Tür ve Dönem Çeşitliliği
Divan edebiyatı: Fuzûlî, Bâkî, Nedîm, Şeyh Gâlib vb.
Halk edebiyatı: Yunus Emre, Karacaoğlan, Dadaloğlu, Âşık Veysel vb.
Cumhuriyet dönemi: Yahya Kemal Beyatlı, Ahmet Hamdi Tanpınar, Orhan Veli, Sait Faik, Sezai Karakoç, Yaşar Kemal vb.
Ara metinlerde destan ve aşk temalı halk hikâyeleri de kullanılabilir.
Bu yaklaşım sayesinde öğretim süreci öğrenci düzeyine uygun, zenginleştirilmiş, değer temelli ve çok boyutlu bir yapı kazanır. Metin seçimi, hem kültürel aktarım hem de dil becerilerinin gelişimi açısından belirleyici bir rol oynar.
Öğrenme çıktıları, öğrencilerin hazırlık sınıfından 12. sınıfa kadar metin tahlili ve edebiyat atölyesi kapsamında ulaşmaları beklenen hedefleri tanımlar.
Metin tahlili → dinleme/izleme ve okuma becerilerine yöneliktir.
Edebiyat atölyesi → konuşma ve yazma becerilerine odaklanır.
Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli çerçevesinde içerik bilgisi, alan becerileri ve kavramsal beceriler birleştirilerek yapılandırılmıştır.
Öğrenme Çıktılarının Yapısı
Öğrenme çıktıları, temanın içeriğine uygun şekilde düzenlenebilir ve sürece göre uyarlanabilir.
Çıktılarda yer alan becerileri kazandırmak için yapılacak eylemler süreç bileşeni olarak adlandırılır (ör. “belirler”, “tespit eder”, “fark eder”, “tanımlar”).
Aynı beceri için birden fazla süreç bileşeni bulunabilir.
Hangi süreç bileşenlerinin kullanılacağı metin türüne ve temanın odağına göre belirlenir.
Aşamalandırma ve Sınıf Düzeyine Göre Uygulama
Hazırlık ve 9. sınıfta, dinleme/izleme ve okuma becerileri için süreç bileşenleri aşamalı olarak uygulanır (ör. sadece a–c arası bileşenler).
Bu sınıf düzeylerinde metin tahlili öğrenciyi tam metin çözümlemeye hazırlamak amacıyla yapılandırılmıştır.
10, 11 ve 12. sınıflarda ise bütünleşik becerilerin ve süreç bileşenlerinin tamamı kullanılmaktadır.
Amaç: öğrencilerin metinleri anlaması, derinlemesine incelemesi, yorumlaması ve eleştirel bakış geliştirmesidir.
Edebiyat Atölyesi (Konuşma ve Yazma)
Edebiyat atölyesinde performans görevlerine dayalı öğrenme çıktıları vardır.
Hazırlıktan 12. sınıfa kadar aşamalandırma yapılmaz; süreç bileşenleri doğrudan kullanılır.
Öğrencilerin özgün yazılı ve sözlü ürünler üretmesi hedeflenir.
Kavramsal ve Alan Becerileri
Kavramsal beceriler ayrıca öğrenme çıktısı olarak yazılmamıştır; alan becerilerine entegre edilmiştir.
Kavramsal beceriler beceriler arası ilişkiler bölümünde ele alınır.
Bu sayede öğrenme çıktıları sade, anlaşılır ve uygulanabilir hale getirilmiştir.
Çatı Öğrenme Çıktıları
Temalarda tekrar eden süreç bileşenlerinde oluşabilecek karmaşayı önlemek için çatı öğrenme çıktıları kullanılmıştır.
Bu yöntem, programın daha anlaşılır, sistemli ve uygulanabilir olmasını sağlar.
Her tema için içerik, alan ve bütünleşik beceriler birleştirilerek özel öğrenme çıktıları hazırlanır.
Sonuç olarak, öğrenme çıktıları; metin çözümleme ve ifade becerilerini sistematik biçimde geliştirmeyi, öğrencilerin edebiyatla derinlemesine etkileşim kurmasını ve üst düzey düşünme becerileri kazanmalarını hedefler.
Amaç belirleme: Dinleme öncesi amacını belirler, metnin içeriğini tahmin eder.
Strateji seçimi: Uygun yöntem ve stratejiyle dinlemeyi/izlemeyi sürdürür.
2. Anlam Oluşturabilme
Bağlantı kurma: Ön bilgileri metinle ilişkilendirir.
Tahmin ve çıkarım: Başlık ve görsellerden tahmin yapar, anlamı bağlamdan çıkarır.
Ana fikir – yardımcı düşünce: Konu, tema, neden-sonuç ilişkileri, ana duygu ve iletileri belirler.
Karşılaştırma ve sınıflandırma: Dinleme öncesi tahminlerle sonrası karşılaştırılır; tür, içerik, dönem gibi ölçütlerle sınıflandırma yapılır.
Tepki: Özet çıkarır, geri bildirim verir.
3. Çözümleyebilme
Parçaları belirleme: Karakter özelliklerini, yapı unsurlarını, dil ve anlatım özelliklerini tespit eder.
İlişkileri kurma: Yapı unsurları, dönem özellikleri, yazarın üslubu ve toplumsal bağlam arasındaki ilişkileri açıklar.
Etkileşimleri değerlendirme: Yapı–içerik ilişkisini, dilin etkisini, çatışma/tutarsızlıkları ve değer aktarımını analiz eder.
4. Yansıtabilme
Kendi değerlendirmesini yapma: Kendi ölçütlerine göre metni değerlendirir, gerçek dünya ile karşılaştırır.
Tepki verme: Karakterlerle empati kurar, eleştiri ve yorum yapar, alternatif çözümler üretir.
OKUMA BECERİLERİ
1. Okumayı Yönetebilme
Hazırlık: Okuma öncesi amacını belirler, metin hakkında tahminde bulunur.
Strateji: Uygun okuma yöntemi seçer ve uygular.
2. Anlam Oluşturabilme
Bağlantı kurma: Ön bilgilerle metin arasında ilişki kurar.
Tahmin – çıkarım: Başlık ve görsellerden amacını tahmin eder, anlamı bağlamdan çıkarır.
Ana fikir – yardımcı düşünce: Konu, tema, söz sanatları, neden-sonuç ilişkilerini belirler.
Karşılaştırma – sınıflandırma: Okuma öncesi tahminlerle sonrası karşılaştırılır; metinler tür, içerik, dönem, üslup vb. ölçütlerle sınıflandırılır.
Tepki: Metni özetler, geri bildirim sunar.
3. Çözümleyebilme
Parçaları belirleme: Karakter, yapı, dil özellikleri incelenir.
İlişkileri kurma: Yapı unsurları, dönem özellikleri, yazarın üslubu ve toplumsal bağlamla ilişkilendirilir.
Etkileşimleri değerlendirme: Yapı–içerik ilişkisi, dilin etkisi, çatışma ve değer aktarımı analiz edilir.
4. Yansıtabilme
Kendi değerlendirmesini yapma: Kendi ölçütlerini belirler, beğeniye göre değerlendirir, gerçeklikle karşılaştırır.
Tepki verme: Karakterlerle empati kurar, görüşlerini gerekçelendirir, alternatifler üretir.
Bu öğrenme çıktıları, öğrencilerin dinleme/izleme ve okuma becerilerini hazırlık aşamasından derinlemesine çözümleme ve eleştiriye kadar geliştirmeyi hedefler. Ayrıca dil becerilerini, eleştirel düşünmeyi ve değer aktarımını merkeze alır.
Sunum: Plan taslağını sunar, geri bildirimlerle geliştirir.
3. Kural Uygulayabilme
Planlama: Yazıya dikkat çekici bir girişle başlar.
İfade: Düşünceyi geliştirme yolları, söz varlığı ve uygun üslup kullanır.
Açıklık ve örtülülük: İletileri açık veya örtük şekilde verir; tutarlı bir dil kullanır.
Dil yapısı: Türkçeyi doğru ve özenli kullanır; bağdaşıklık, yazım ve noktalama kurallarına dikkat eder.
Değer aktarımı: Millî ve manevi değerleri gözetir, toplumsal hassasiyetleri ihmal etmez.
4. Yansıtabilme
Öz değerlendirme: Yazıyı içerik ve dil açısından değerlendirir.
Geri bildirim: Hedeflerini günceller, özgün yazar kimliği geliştirir.
Paylaşım: Ürünlerini sınıf/okul ortamında veya dijital platformlarda paylaşır.
Sonuç:
Edebiyat atölyesi kapsamında konuşma ve yazma becerileri, öğrencinin dilsel ifade yeteneğini geliştirmeyi, kendini özgün biçimde ortaya koymasını ve etkili iletişim becerileri kazanmasını hedefler.
Bu süreçte planlama, dil kurallarına uygunluk, eleştirel değerlendirme ve geri bildirimlerle gelişim önemli yer tutar.
Zümre öğretmenler kurulu tarafından ders kapsamında yapılması kararlaştırılan çalışmalar (okul dışı öğrenme etkinlikleri, araştırma ve gözlem, sosyal etkinlikler, proje çalışmaları, yerel çalışmalar, okuma çalışmaları vb.) için ayrılan süredir. Çalışmalar için ayrılan süre, eğitim öğretim yılı içinde planlanır ve yıllık planlarda ifade edilir. Okul temelli planlama kapsamında 10. sınıf düzeyinde belirlenen ders saatleri ise öğrencilerin meslek seçimi ve kariyer
planlaması yapabilmeleri amacıyla onlara rehberlik edecek şekilde kullanılır. Bu doğrultuda planlanan eğitim öğretim faaliyetleri, mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı bağlamında yürütülür.
TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI’NIN YAPISI
1. Programın Temel Çerçevesi
Program, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli esas alınarak yapılandırılmıştır.
Türk Dili ve Edebiyatı dersinde öğrenme yaşantıları, öğrencinin okuma, dinleme/izleme, konuşma ve yazma becerilerini bir bütünlük içinde geliştirmeyi hedefler.
Ders iki temel bölüm üzerine kurgulanmıştır:
Metin Tahlili (okuma ve dinleme/izleme)
Edebiyat Atölyesi (konuşma ve yazma)
2. Yapının Bileşenleri
Tema: Her sınıf düzeyinde 4 tema bulunmaktadır.
Metin Sayısı: Her temada 2 okuma, 1 dinleme/izleme metni temel alınır.
Ara Metinler: Ana metinlere destek sağlayarak metinler arası ilişki kurmayı güçlendirir.
Metin Seçimi: Türk edebiyatının farklı dönemlerini temsil edecek şekilde yapılır.
3. Beceriler ve Öğrenme Çıktıları
Öğrenme çıktıları, alan becerileri (okuma, yazma, dinleme, konuşma) ve kavramsal beceriler üzerine yapılandırılmıştır.
Metin tahlili; anlam oluşturma, çözümleme ve yansıtma süreçlerini kapsar.
Edebiyat atölyesi; öğrencinin üretkenliğini destekleyen, özgün ifade becerilerini geliştirmeyi amaçlar.
4. Uygulama Esasları
Öğrenme süreci öğrenci merkezli olarak planlanır.
Farklılaştırılmış öğretim, esnek materyal seçimi ve çoklu yöntemlerle desteklenir.
Dersler tematik bir bütünlük içinde yürütülerek metinler arası karşılaştırma, kültürel aktarım ve değerler eğitimi sağlanır.
5. Ölçme ve Değerlendirme
Öğrenme kanıtları hem metin tahlili hem de atölye ürünlerinden elde edilir.
Tema sonlarında çıkış kartları, yansıtıcı günlükler gibi araçlarla değerlendirme yapılır.
Amaç yalnızca bilgi ölçmek değil, öğrencinin beceri gelişimini izlemek ve geri bildirim sağlamaktır.
6. Programın İşlevi
Öğrencinin edebiyatı yalnızca bir ders değil, yaşantı alanı olarak görmesi amaçlanır.
Dil bilinci, kültürel süreklilik ve estetik duyarlılık temel ilkeler arasındadır.
Program, öğrencilerin eleştirel, yaratıcı ve üretken bireyler olarak yetişmesini destekler.
TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI YAPISI (YAZILI TABLO)
Anlama → Metin Tahlili (okuma, dinleme/izleme)
Anlatma → Edebiyat Atölyesi (yazma, konuşma)
Kısaca: Bu program, öğrencilerin edebiyatı sadece bilgi alanı olarak değil; dil, kültür, estetik ve düşünme becerilerini geliştiren bir alan olarak kavramalarını hedefleyen tematik, öğrenci merkezli ve disiplinler arası bir yaklaşıma dayanır.
1. Temel Dayanaklar ve Planlama
3. Ölçme – Değerlendirme Yaklaşımı
4. Materyaller ve Farklılaştırılmış Öğretim
5. Metin Tahlili ve Edebiyat Atölyesi
6. Dil Becerileri ve Değer Eğitimi
8. Okuma – Film Analizi – Telif Hakları
Anlamlı ve bağlama dayalı öğrenme:
Öğrenme çıktılarının belirlenmesi:
Öğrenci katılımı ve etkileşimi:
Öğrenci çeşitliliği:
Esneklik:
Bu ilkeler, Türk dili ve edebiyatı dersinde öğrencilerin edebî eserleri daha derin anlamalarını, öğrenmeyi günlük yaşamla ilişkilendirmelerini ve etkili bir öğrenme ortamı oluşturmayı hedefler.
Ölçme ve değerlendirme, öğrencilerin bilgi ve beceri düzeylerini belirlemede ve öğretim sürecine yön vermede temel bir araçtır.
Aşamalandırma ve Sınıf Düzeyine Göre Uygulama
Çatı Öğrenme Çıktıları
DİNLEME / İZLEME BECERİLERİ
KONUŞMA BECERİLERİ
1. Programın Temel Çerçevesi