Antibiyotik Nedir?
Antibiyotikler, zararlı bakterilerin neden olduğu enfeksiyonları tedavi etmek için kullanılan ilaçlardır. Kelime anlamı “zararlı bakteri-mikrop karşıtı”dır; yani mikropların (özellikle bakterilerin) çoğalmasını durdurur ya da onları öldürür. Ancak çok önemli bir nokta vardır: Antibiyotikler virüslere karşı etkili değildir. Grip, soğuk algınlığı, nezle, COVID-19 gibi hastalıklar virüs kaynaklıdır ve bu hastalıklarda antibiyotik kullanmak fayda sağlamaz.
Anti-biyotik kelimesi, kökeni Eski Yunancaya dayanan iki parçadan oluşur:
-
anti- : “karşı, zıt, karşısında” anlamına gelir.
-
bios / biotik: “yaşam, hayat” demektir.
Antibiyotikler genellikle şu tür enfeksiyonlarda işe yarar:
-
Bakteriyel boğaz enfeksiyonları
-
İdrar yolu enfeksiyonları
-
Bazı akciğer enfeksiyonları (zatürre gibi)
-
Deri ve yumuşak doku enfeksiyonları
-
Diş apseleri
Her antibiyotik her bakteriye karşı etkili değildir. Bu yüzden doktor, hastalığın türüne ve şiddetine göre uygun ilacı ve dozu belirler.
Neden Dikkatli Kullanılmalı?
Antibiyotiklerin gereksiz ya da yanlış kullanımı, antibiyotik direnci denilen çok ciddi bir soruna yol açar. Bakteriler zamanla ilaca alışır ve artık o antibiyotik işe yaramaz hâle gelir. Bu da basit enfeksiyonların bile gelecekte tedavi edilemez hâle gelmesi riskini doğurur.
Yanlış kullanıma örnekler:
-
Doktor önermeden antibiyotik almak
-
“Önceden iyi gelmişti” diyerek aynı ilacı tekrar kullanmak
-
İlacı erken kesmek (kendini iyi hissedince bırakmak)
-
Başkasına ait antibiyotiği kullanmak
Bu davranışlar hem kişiye zarar verir hem de toplum sağlığını tehdit eder.
Doğru Kullanım İçin
-
Antibiyotik yalnızca doktor önerisiyle kullanılmalıdır.
-
Verilen doz ve süreye mutlaka uyulmalıdır.
-
Tedavi yarıda kesilmemelidir.
-
Artan antibiyotikler “sonra lazım olur” diye saklanmamalıdır.
Antibiyotik, hayat kurtaran çok değerli bir ilaçtır; fakat yalnızca doğru yerde ve doğru şekilde kullanıldığında. Gereksiz kullanıldığında ise insan sağlığını zayıflatan ciddi bir soruna dönüşür.
Her bakteri insan için zararlı mıdır?
Hayır, her bakteri insan için zararlı değildir. Aksine, vücudumuzda yaşayan pek çok bakteri bizim için faydalıdır ve yaşamımız için gereklidir.
Özellikle bağırsaklarımızda, derimizde ve ağzımızda “yararlı bakteriler” bulunur. Bunlar:
-
Sindirime yardımcı olur,
-
Bazı vitaminlerin (B ve K vitaminleri gibi) üretilmesini sağlar,
-
Bağışıklık sistemini güçlendirir,
-
Zararlı mikroplara karşı koruyucu bir kalkan oluşturur.
Zararlı olanlar ise “patojen bakteriler”dir. Bunlar vücuda girip çoğaldığında hastalıklara yol açar: boğaz enfeksiyonu, idrar yolu enfeksiyonu, zatürre gibi.
Yani bakteriler ikiye ayrılabilir:
-
Yararlı bakteriler: Sağlığımız için gereklidir.
-
Zararlı bakteriler: Hastalığa sebep olur.
Antibiyotiklerin bilinçsiz kullanımı, sadece zararlı bakterileri değil, yararlı bakterileri de öldürebilir. Bu yüzden antibiyotik “gerektiğinde” ve “doğru şekilde” kullanılmalıdır.