Ayazma ne demek? Hakkında bilgi

Soru-Cevap
1

Ayazma ne demek? Hakkında bilgi

“Ayazma” kelimesi, Türkçede Rumca kökenli bir sözcüktür ve birkaç anlamı vardır:

  1. :dove: Kutsal su / pınar

    • Yunanca “ἁγίασμα (ayiasma)” kelimesinden gelir, “kutsal yer” veya “kutsal su” anlamındadır.

    • Hristiyan geleneğinde özellikle şifalı veya kutsal olduğuna inanılan su kaynaklarını ifade eder.

    • İstanbul ve çevresinde birçok ayazma (örneğin: Balıklı Ayazması) bulunmaktadır.

  2. :national_park: Bu kutsal suyun bulunduğu yer

    • Ayazma sadece suyu değil, aynı zamanda o kutsal pınarın bulunduğu mekânı da anlatır.

    • Bu yerlerde genellikle küçük bir şapel veya çeşme bulunur.

  3. :round_pushpin: Yer adı olarak “Ayazma”

    • Türkiye’de bazı semt, mahalle ve bölgelerin adı “Ayazma”dır (örneğin İstanbul Ayazma Mahallesi).

:backhand_index_pointing_right: Kısaca:

“Ayazma” kelimesi en çok “kutsal pınar” anlamında kullanılır. Dini veya tarihi bir bağlama sahiptir.

Türkiye’de “ayazma” terimi özellikle Bizans ve Osmanlı dönemlerinden kalma Rum Ortodoks geleneği ile ilişkilidir. Birçok ayazma, şifalı ya da kutsal kabul edilen doğal su kaynaklarının üzerine inşa edilmiştir. İşte Türkiye’deki en ünlü ayazmalardan bazıları :backhand_index_pointing_down:

:dove: 1. Balıklı Ayazması (Zoodochos Pege) – İstanbul, Silivrikapı

https://www.zdergisi.istanbul/media/uploads/2018/02/22/14ayazma2.jpg
https://www.zdergisi.istanbul/media/uploads/2018/02/22/14ayazma2.jpg591×788 647 KB

https://i.ytimg.com/vi/eQRkhZxuFSY/sddefault.jpg
https://i.ytimg.com/vi/eQRkhZxuFSY/sddefault.jpg640×480 39 KB

https://eternalcityistanbul.com/wp-content/uploads/2024/12/14ayazma2.jpg
https://eternalcityistanbul.com/wp-content/uploads/2024/12/14ayazma2.jpg591×788 647 KB

  • :round_pushpin: Yeri: Silivrikapı, İstanbul (Theodosios surlarının hemen dışında)

  • :classical_building: Tarihi: 5. yüzyıla kadar uzanır. Bizans İmparatoru I. Leon döneminde kutsal su kaynağı üzerine kilise inşa edilmiştir.

  • :sparkles: Önemi: Ortodoks Hristiyan dünyasının en kutsal ayazmalarından biridir.

  • :droplet: Efsanesi: Fatih’in İstanbul’u fethettiği gün bir keşişin balıkları kızartırken “İstanbul düşerse bu balıklar canlanır” dediği, sonra da balıkların suya atlayarak canlandığına inanılır. Bu yüzden “Balıklı” adını almıştır.

:dove: 2. Blaherna Ayazması (Panagia Vlahernitissa) – İstanbul, Ayvansaray

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f8/Church_of_St._Mary_of_Blachernae_15.jpg
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f8/Church_of_St._Mary_of_Blachernae_15.jpg4032×3024 4.14 MB

https://www.panagiavlahernon.org/images/IconPanagiaVlahernon.jpg
https://www.panagiavlahernon.org/images/IconPanagiaVlahernon.jpg805×1029 65.9 KB

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/eb/Saint_Mary_of_Blachernae_8934.jpg/250px-Saint_Mary_of_Blachernae_8934.jpg
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/eb/Saint_Mary_of_Blachernae_8934.jpg/250px-Saint_Mary_of_Blachernae_8934.jpg250×166 16.4 KB

4

  • :round_pushpin: Yeri: Ayvansaray, Haliç kıyısı

  • :classical_building: Tarihi: 5. yüzyılda inşa edilen Blaherna Kilisesi Bizans döneminde Meryem Ana’ya adanmış en önemli yapılardandı.

  • :sparkles: Önemi: Bizans İmparatorları savaş öncesi burada dua ederdi.

  • :droplet: Ayazmanın suyu şifalı sayılırdı; günümüzde de kutsal kabul edilir.

:dove: 3. Aya Yorgi Ayazması – Büyükada, İstanbul

https://dynamic-media-cdn.tripadvisor.com/media/photo-o/21/b1/09/51/caption.jpg?h=-1&s=1&w=1200
https://dynamic-media-cdn.tripadvisor.com/media/photo-o/21/b1/09/51/caption.jpg?h=-1&s=1&w=12001200×900 247 KB

https://cdn.kulturenvanteri.com/wp-content/uploads/2020/07/Büyükada-Aya-Yorgi-Manastırı.jpg
https://cdn.kulturenvanteri.com/wp-content/uploads/2020/07/Büyükada-Aya-Yorgi-Manastırı.jpg1200×900 173 KB

https://yatkiralama.com/uploads/resim/260-1/buyukadada-aya-yorgiye-tirmanin-900x600.jpg
https://yatkiralama.com/uploads/resim/260-1/buyukadada-aya-yorgiye-tirmanin-900x600.jpg900×600 333 KB

  • :round_pushpin: Yeri: Büyükada’nın en yüksek noktasındaki Aya Yorgi Tepesi

  • :classical_building: Tarihi: 18. yüzyılın başları

  • :sparkles: Önemi: 23 Nisan ve 24 Eylül’de binlerce kişi dilek dilemek için buraya yürüyerek çıkar.

  • :droplet: Kilisenin altında küçük bir ayazma bulunur; bu suyun dilekleri kabul ettiğine inanılır.

:dove: 4. Fener Rum Patrikhanesi Ayazması – İstanbul, Fener

https://media-cdn.tripadvisor.com/media/attractions-splice-spp-720x480/0b/f3/74/c8.jpg
https://media-cdn.tripadvisor.com/media/attractions-splice-spp-720x480/0b/f3/74/c8.jpg720×480 70.2 KB

https://archons.org/wp-content/uploads/2023/09/stgeorge.jpg
https://archons.org/wp-content/uploads/2023/09/stgeorge.jpg1080×607 278 KB

https://dynamic-media-cdn.tripadvisor.com/media/photo-o/07/9c/c4/1f/greek-othodox-patriarchate.jpg?h=1200&s=1&w=1200
https://dynamic-media-cdn.tripadvisor.com/media/photo-o/07/9c/c4/1f/greek-othodox-patriarchate.jpg?h=1200&s=1&w=12001200×1200 484 KB

4

  • :round_pushpin: Yeri: Fener semti, Fener Rum Patrikhanesi’nin içinde

  • :classical_building: Tarihi: Patrikhane, 17. yüzyıldan bu yana burada faaliyet göstermektedir.

  • :sparkles: Önemi: Rum Ortodoks dünyasının merkezi konumundadır.

  • :droplet: Ayazma, Patrikhane bahçesinde yer alır ve özel günlerde kutsama ritüellerinde kullanılır.

:dove: 5. Yedikule Ayazması – İstanbul, Yedikule

https://cdn.kulturenvanteri.com/wp-content/uploads/2023/12/Studios-Manastiri-Ayazmasi-Yedikule.jpg
https://cdn.kulturenvanteri.com/wp-content/uploads/2023/12/Studios-Manastiri-Ayazmasi-Yedikule.jpg1900×1163 756 KB

https://eternalcityistanbul.com/wp-content/uploads/2024/12/14ayazma2.jpg
https://eternalcityistanbul.com/wp-content/uploads/2024/12/14ayazma2.jpg591×788 647 KB

https://istanbulcitywalls.ku.edu.tr/media/image/full.php?id=7424
https://istanbulcitywalls.ku.edu.tr/media/image/full.php?id=74241024×575 138 KB

4

  • :round_pushpin: Yeri: Yedikule surlarının yakınında

  • :classical_building: Tarihi: Bizans dönemine uzanır.

  • :sparkles: Önemi: Daha az bilinen ama Rum Ortodoks cemaati tarafından hâlâ ziyaret edilen bir kutsal mekândır.

:compass: İstanbul Dışında Bazı Ayazmalar

  • İzmir (Aya Haralambos Ayazması) – Bornova’da yer alır, 19. yüzyıldan kalmadır.

  • Gökçeada (İmroz) – Rum nüfusun yoğun olduğu dönemde çok sayıda ayazma yapılmıştır (örneğin Aya Marina Ayazması).

  • Trabzon (Panagia Theoskepastos Manastırı Ayazması) – Bizans döneminden kalmadır, Boztepe eteklerinde bulunur.

:dove: İzmir – Aya Haralambos Ayazması (Bornova)

image
image1024×683 146 KB

:round_pushpin: Yer: Bornova, İzmir

  • :classical_building: Tarih: 19. yüzyıl

  • :diya_lamp: Önemi: Rum Ortodoks cemaati tarafından inşa edilmiştir. Yapı, döneminde Bornova’daki Rum nüfusun önemli dini merkezlerinden biriydi.

  • :droplet: Ayazma, kilisenin bodrum katında bulunur ve kutsal sayılır.

:dove: Gökçeada (İmroz) – Aya Marina Ayazması

https://dynamic-media-cdn.tripadvisor.com/media/photo-o/0d/75/ca/48/inside-agia-marina.jpg?h=-1&s=1&w=1200
https://dynamic-media-cdn.tripadvisor.com/media/photo-o/0d/75/ca/48/inside-agia-marina.jpg?h=-1&s=1&w=12001200×800 182 KB

https://dynamic-media-cdn.tripadvisor.com/media/photo-o/19/14/df/91/photo1jpg.jpg?h=500&s=1&w=900
https://dynamic-media-cdn.tripadvisor.com/media/photo-o/19/14/df/91/photo1jpg.jpg?h=500&s=1&w=900900×500 127 KB

  • :round_pushpin: Yer: Gökçeada (İmroz)

  • :classical_building: Tarih: 19. yüzyıl sonu – 20. yüzyıl başı

  • :diya_lamp: Önemi: Gökçeada’daki Rum topluluğu için önemli bir hac noktasıydı.

  • :droplet: Özellikle yaz aylarında yapılan dini törenlerde bu ayazmadan kutsal su alınırdı.

:dove: Trabzon – Panagia Theoskepastos Manastırı Ayazması

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ab/Trabzon_Kizlar_Monastery_4845.jpg/1200px-Trabzon_Kizlar_Monastery_4845.jpg
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ab/Trabzon_Kizlar_Monastery_4845.jpg/1200px-Trabzon_Kizlar_Monastery_4845.jpg1200×797 320 KB

https://dynamic-media-cdn.tripadvisor.com/media/photo-o/14/78/79/1a/boztepe.jpg?h=-1&s=1&w=1200
https://dynamic-media-cdn.tripadvisor.com/media/photo-o/14/78/79/1a/boztepe.jpg?h=-1&s=1&w=1200904×720 213 KB

https://origenesdeeuropa.eu/wp-content/uploads/2022/12/The-Monastery-of-Panagia-Theoskepastos-Origenes-de-Europa.jpg
https://origenesdeeuropa.eu/wp-content/uploads/2022/12/The-Monastery-of-Panagia-Theoskepastos-Origenes-de-Europa.jpg786×493 113 KB

4

  • :round_pushpin: Yer: Boztepe, Trabzon

  • :classical_building: Tarih: Bizans dönemi

  • :diya_lamp: Önemi: Panagia Theoskepastos Manastırı, Meryem Ana’ya adanmıştır ve Karadeniz bölgesinin en önemli Ortodoks yapılarından biridir.

  • :droplet: Ayazma, manastırın eteklerinde yer alır ve şifalı suyu nedeniyle halk tarafından da ziyaret edilmiştir.

:diya_lamp: Not:

  • Ayazmalar genellikle bir kilise ya da manastırın içinde veya yakınında olur.

  • Müslüman halk arasında da bu yerler zamanla “dilek yeri” veya “şifalı su” olarak benimsenmiştir.

  • Pek çoğu bugün ziyarete açık durumdadır.