“Beni candan usandırdı cefâdan yâr usanmaz mı?
Felekler yandı âhımden murâdım şem’i yanmaz mı?” günümüz Türkçesi
Şiirin tamamı şöyledir:
Vezin: mefâîlün mefâîlün mefâîlün mefâîlün
Beni candan usandırdı, cefâdan yâr usanmaz mı?
Felekler yandı âhımden, murâdım şem’i yanmaz mı?Kamu bîmârıne cânân devayı-dert eder ihsan,
Niçin kılmaz bana derman, beni bîmar sanmaz mı?Gamım pinhan kılardım ben, dediler yare kıl ruşen
Desem, ol bivefa bilmem, inanırmı, inanmaz mı?Şebi-hicran yanar cânım, döker kan çeşmi-giryânım,
Uyandırır halkı efgânım, kara bahtım uyanmaz mı?Gûli-ruhsârına karşu gözümden kanlı akar su,
Habîbim faslı-güldür bu, akar sular bulanmaz mı?Değildim ben sana mâil, sen ettin aklımı zâil,
Bana tan eyleyen gafîl seni görecek utanmaz mı?Fuzûlî rindü şeydâdır, her zaman halka rüsvâdır,
Sorun kim, bu ne sevdâdır, bu sevdâdan usanmaz mı?
“Beni candan usandırdı cefâdan yâr usanmaz mı” şiiri, Fuzuli’nin en ünlü şiirlerinden biridir. Şiirde, şair, sevgilisinden sürekli eziyet gördüğünü ve artık dayanamayıp canından vazgeçmek üzere olduğunu anlatmaktadır. Sevgilisinden affedilmeyi ve ona kavuşmayı istemektedir.
Şair, şiirin başında, sevgilisinden sürekli eziyet gördüğünü ve artık dayanamayıp canından vazgeçmek üzere olduğunu anlatmaktadır. Sevgilisinin ona yaptığı eziyetleri şu şekilde sıralamaktadır:
- Gözleriyle onu öldürüyor.
- Sözleriyle onu yaralıyor.
- Sevgisini ondan esirgeyerek onu üzüyor.
“Beni candan usandırdı cefâdan yâr usanmaz mı?
Felekler yandı âhimden murâdım şem’i yanmaz mı?”
1. Beytin Düz Anlamı
-
Beni candan usandırdı cefâdan yâr usanmaz mı?
Sevgilinin yaptığı eziyetler, beni yaşamaktan bıktırdı;
ama o, bana çektirdiği bu cefalardan hiç mi bıkmaz? -
Felekler yandı âhimden murâdım şem’i yanmaz mı?
Çektiğim ah (inleyiş) öyle güçlü ki gök kubbe bile bundan etkilendi;
peki muradımın mumu yanmaz mı? (vuslat/kavuşma isteği/dileği gerçekleşmez mi)
2. Beyitteki Duygular
-
Derin bir aşk acısı
-
Umutsuzluk ve sitem
-
Aşığın çektiği cefaya rağmen sevgilinin ilgisizliği
-
Aşığın âhının gücüne duyduğu inanç
3. Mecazlar ve Söz Sanatları
| Sanat | Açıklama | Örnek |
|---|---|---|
| İstifham (Soru sorma) | Duyguyu güçlendirmek için sorular var. | “Yâr usanmaz mı?”, “yanmaz mı?” |
| Teşbih / Mecaz | Aşığın âhı, öyle güçlü ki “felekleri yakıyor.” | “Felekler yandı âhimden” |
| Tariz / Sitem | Sevgilinin ilgisizliğine sitem var. | “Yâr usanmaz mı?” |
| Mübalağa (abartma) | Aşığın âhı felekleri bile yakıyor — bu bir abartıdır. | |
| Kinaye | “Şem’” (mum), sevgilinin kalbi/muradı için bir simge. |
4. Anlam Katmanları
-
Aşık, sevgilinin eziyetlerinden bıkmış ama sevgili bıkmamış.
-
Aşık öyle büyük bir acı çekiyor ki gökyüzü (felek) bile bundan etkileniyor.
-
Buna rağmen sevgilinin kalbi taş gibi etkilenmiyor.
Bu durum, karşılıksız aşkın acısını anlatır.
Kısa Yorum
Fuzûlî, bu beyitte aşık-sevgili ilişkisini klasik divan şiiri diliyle ama çok etkili bir biçimde dile getiriyor:
-
Aşığın çektiği çile sevgiliyi etkilemez.
-
Aşığın âhı doğayı bile sarsar ama sevgiliyi sarsmaz.
-
Sevgili bu ilgisizliğiyle hem ulaşılmaz hem de yüceltilmiştir.
Özet:
Aşık, sevgilinin cefasından usanmıştır ama sevgili asla usanmaz.
Aşığın âhı felekleri bile yakmıştır ama sevgilinin gönlünü yakamamıştır.