“Bilmemek cehâletten, görmemek gafletten; bilip, görüp, gereğini yerine getirmemek ise ihânettendir.” sözünün anlamı nedir?
“Bilmemek cehâletten,
Görmemek gafletten;
Bilip, görüp, gereğini yerine getirmemek ise ihânettendir.” (anonim)
Not: Bu söz “Ahmet Taner Kışlalı’ya atfedilmekte”; ancak birincil hiçbir kaynakta (kitap/köşe yazısı/konuşma metni) aynen bu cümleyle geçtiğine dair güvenilir bir kayıt yoktur. Kışlalı’nın metinlerinde “cehalet–gaflet–ihanet” dizgesi tematik ve tekrar eden bir çizgi; ancak popülerleşmiş “Bilmemek cehaletten… görmemek gafletten… bilip görüp gereğini yapmamak ihanettendir.” cümlesi muhtemelen bu temanın sonradan aforizmaya dönüştürülmüş, özet/yorum bir versiyonudur.
Anlamı:
-
“Bilmemek cehaletten”: Bir şeyi bilmemek bir eksikliktir ama bu bilgisizlikten kaynaklanır.
-
“Görmemek gafletten”: Bir şeyi görmemek, farkında olmamak ya da umursamamak bir dikkatsizlik veya duyarsızlık hâlidir.
-
“Bilip, görüp, gereğini yerine getirmemek ihânettendir”: Ancak en ağır olanı, bir durumu hem bilmek hem görmek hem de doğru olanı yapmaktan kaçınmaktır. Bu artık bir sorumluluk ihlalidir; adeta ihanet sayılır.
Ahmet Taner Kışlalı, Atatürkçü düşüncenin savunucularından biri olarak Türkiye’de demokrasi, laiklik ve toplumsal sorumluluk konularında güçlü söylemler geliştirmiştir. Bu sözü de özellikle toplumsal duyarlılık ve bireysel sorumluluk vurgusuyla sıkça anılır.
Tarihsel ve Düşünsel Bağlam
Kışlalı’nın Duruşu
Ahmet Taner Kışlalı (1939–1999), Atatürkçü, demokrat ve aydınlanmacı bir düşünür ve siyasetçiydi. Yazılarında ve konuşmalarında özellikle:
-
Cehaletle mücadele,
-
Toplumsal sorumluluk,
-
Laiklik ve demokrasi vurgusu,
ön plandaydı.
Bu söz de onun:
- “Bir yurttaş sadece bilmekle değil, gereğini yapmakla da yükümlüdür”
anlayışını çok net ifade eder.
Dönemin Ruh Hâli
Kışlalı’nın bu tür ifadeleri 1990’lı yıllarda Türkiye’de:
-
Demokrasi tartışmalarının yoğunlaştığı,
-
Aydınlara yönelik saldırıların arttığı,
-
Laiklik ve özgürlüklerin tehdit altında görüldüğü
bir dönemde söylenmiş ya da yazılmıştır.
Dolayısıyla bu söz sadece bir bireysel öğüt değil, aynı zamanda toplumsal bir çağrıdır:
“Görüyorsan susma, biliyorsan gereğini yap!”
3. Felsefi Boyut
Sözün felsefi temeli, sorumluluk etiğine dayanır.
-
Bilgisizlik bir eksikliktir ama ahlaki sorumluluk içermez.
-
Fakat bir şeyi bilip susmak, görüp göz yummak, harekete geçmemek ahlaki bir suç ortaklığı anlamına gelir.
Bu düşünce, Sokrates’ten Hannah Arendt’e kadar birçok düşünürün ortak noktasına denk düşer:
“Kötülüğün sıradanlığı, bilenlerin sessizliğinde büyür.”
4. Günümüze Mesajı
Bu söz, sadece geçmişin değil, günümüzün de çok güçlü bir uyarısıdır:
-
Cehaletle mücadele için eğitim,
-
Gafleti aşmak için farkındalık,
-
İhaneti önlemek için cesaret gerekir.
Toplumların gelişmesi, yalnızca bilenlerle değil; bilen ve gereğini yapan insanlarla mümkündür.