Çoktan Seçmeli Madde Hazırlama

sozbek · Ekim 22, 2025, 4:29ös

Çoktan Seçmeli Madde Hazırlama

1. Çoktan Seçmeli Madde Nedir?

Çoktan seçmeli madde, öğrenciye bir soru (madde kökü) ve bu soruyla ilgili birden fazla cevap seçeneği sunan, öğrencinin doğru cevabı seçmesini isteyen bir ölçme aracıdır.

Genellikle:

1 doğru seçenek,
3 veya 4 çeldirici seçenek (yanlış ama mantıklı cevaplar) bulunur.

Avantajları:

Geniş kapsamlı bilgi kısa sürede ölçülebilir.
Puanlaması objektiftir.
Ölçme güvenirliği yüksektir.

Dezavantajları:

Yazımı zahmetlidir.
Üst düzey düşünme becerilerini ölçmek zordur (doğru yazılmadığında).

2. Çoktan Seçmeli Madde Bileşenleri

Madde kökü: Sorunun veya problemi içeren kısım.
Doğru cevap: Ölçülmek istenen davranışa uygun doğru yanıt.
Çeldiriciler: Öğrenmemiş öğrencilere doğru gibi gelen, fakat yanlış olan seçenekler.

3. Madde Yazım İlkeleri

A. Maddenin Tümüyle İlgili Ölçütler

Madde tek bir problemi ölçmeli.
Yanlılık (cinsiyet, kültür, coğrafya, etnik) içermemeli.
Tüm maddeler aynı sayıda seçenek içermeli.
Kelimeler öğrenci düzeyine uygun olmalı.
Anahtar kelimeler seçeneklerde tekrarlanmamalı.
Yazım kurallarına uygun ve özgün olmalı.
Gereksiz görsel veya veri bulunmamalı.
Madde diğer maddelerden bağımsız olmalı.
Tüm madde aynı sayfada olmalı.

B. Madde Kökü İle İlgili Ölçütler

Açık, net, sınırlı bir ifade olmalı.
Gereksiz bilgi olmamalı.
Tek doğru cevap bulunmalı.
Cinaslı, aldatıcı veya bilmece tarzı ifadelerden kaçınılmalı.
Belirsizlik veya ipucu veren ifadeler kullanılmamalı.
Olumsuz ifade varsa altı çizilmeli veya kalın yazılmalı.
Bilimsel doğruluğa dikkat edilmeli.
Öğrencinin yaş düzeyine uygun olmalı.

C. Seçeneklerle İlgili Ölçütler

Seçenekler anlamlı bir sırayla verilmelidir (ör. sayısal ya da alfabetik).
Gereksiz tekrarlardan kaçınılmalı.
Doğru cevabın tam zıttı seçenek olmamalı.
Seçenekler uzunluk ve biçim bakımından birbirine benzemeli.
Kök ve seçenekler arasında kelime benzerliği olmamalı.
Çeldiriciler, öğrenmemiş öğrenciler için inandırıcı olmalı ama doğru olmamalı.
Çeldiriciler ipucu vermemelidir.
“Hepsi” veya “hiçbiri” seçenekleri varsa doğru kullanılmalıdır.

4. Belgedeki Kontrol Listesinin Değerlendirilmesi

Kriter Alanı	Güçlü Yönler	Geliştirilebilir Noktalar
Maddenin Tümü	Öğrenci düzeyi, yazım kuralları, tarafsızlık, bağımsızlık gibi temel ilkeleri net şekilde içeriyor.	Görsel materyal kullanımı kriteri var ama nasıl olacağı detaylandırılmamış.
Madde Kökü	Belirsizlikten kaçınma, net ifade, tek cevap, olumsuz ifadeyi vurgulama çok net belirtilmiş.	Üst düzey düşünme becerilerinin nasıl ölçüleceği açıkça yer almıyor.
Seçenekler	Çeldirici kalitesi, ipucu içermeme, düzenli sıralama gibi kritik noktaları kapsıyor.	Seçenek sayısı konusunda standart (ör. 4 veya 5 seçenek) açık belirtilmemiş.

Bu liste, ölçme–değerlendirme standartları açısından oldukça kapsamlıdır.
Öğretmenlere madde yazarken kontrol edebilecekleri net kriterler sunar.
Yazım hatalarını ve yanlılıkları önleyerek testin geçerliliğini ve güvenirliğini artırmayı amaçlar.

Çoktan Seçmeli Madde Örneği (5 Seçenekli)

Yönerge: Aşağıdaki soruyu dikkatlice okuyunuz ve doğru seçeneği işaretleyiniz.

Soru:
Aşağıdakilerden hangisi Servet-i Fünun Dönemi Türk Edebiyatı için söylenebilir?

A. Eserlerde sade bir dil ve hece ölçüsü kullanılmıştır.
B. Halk edebiyatı geleneği devam ettirilmiştir.
C. Toplum için sanat anlayışı hâkimdir.
D. Sanatçılar eserlerinde daha çok halkın sorunlarına yer vermiştir.
E. Eserlerde ağır dil ve aruz ölçüsü kullanılmıştır.

Doğru cevap: E

Kontrol Listesine Göre Değerlendirme

Kontrol Ölçütü	Durum	Açıklama
Madde tek bir problemi ölçmektedir.		Soru sadece Servet-i Fünun dönemi edebiyatının özelliğini sorguluyor.
Madde diğer maddelerden bağımsızdır.		Başka bir soruya bağlı değil.
Tüm maddeler aynı sayıda seçeneğe sahiptir.		5 seçenek verilmiştir.
Madde kökü açık, anlaşılır ve sınırlıdır.		Soru net, tek cevaba götürüyor.
Tek doğru cevap vardır.		Sadece “E” seçeneği doğru.
Cinaslı, aldatıcı, ipucu veren ifade yoktur.		Soruda ipucu içeren sözcük yok.
Seçenekler benzer uzunlukta ve anlamlı bir sırada verilmiştir.		Tüm seçenekler cümle yapısı olarak benzer uzunlukta.
Seçenekler arasında doğru cevabın zıttı bulunmamaktadır.		Hiçbir seçenek doğru cevabın doğrudan tersi değil.
Çeldiriciler inandırıcıdır ancak doğru değildir.		Diğer seçenekler, Servet-i Fünun’a yakın ama yanlış bilgiler içerir.
Yazım kurallarına ve dil seviyesine uygundur.		Dil sade, öğrencinin seviyesine uygun.

Sonuç:

Bu madde, ölçme-değerlendirme standartlarına uygun hazırlanmış iyi bir örnektir.
Net soru kökü
Beş seçenek
İyi yazılmış çeldiriciler
Yazım ve dilbilgisi kurallarına uygunluk

Çoktan seçmeli maddeler, özellikle bilgi, kavrama ve uygulama düzeyinde etkili bir ölçme aracıdır.
Belgedeki kontrol listesi, öğretmenlere madde yazım sürecinde rehberlik eder.
İyi hazırlanmış maddeler, öğrenme çıktılarının objektif ve güvenilir bir şekilde değerlendirilmesini sağlar.

ÇOKTAN SEÇMELİ MADDELER – ÖRNEK TEST (5 SORU)

1. Soru

Aşağıdakilerden hangisi Servet-i Fünun Dönemi Türk Edebiyatı için doğrudur?

A. Eserlerde sade dil ve hece ölçüsü kullanılmıştır.
B. Halk edebiyatı geleneği devam etmiştir.
C. Toplum için sanat anlayışı hâkimdir.
D. Sanatçılar eserlerinde halkın sorunlarını işlemiştir.
E. Eserlerde ağır dil ve aruz ölçüsü kullanılmıştır.

Doğru cevap: E

2. Soru

Aşağıdakilerden hangisi Divan Edebiyatı için yanlıştır?

A. Aruz ölçüsü kullanılmıştır.
B. Sanat sanat içindir anlayışı hâkimdir.
C. Nazım birimi beyittir.
D. Konular halk yaşamından alınmıştır.
E. Dil ağırdır ve Arapça-Farsça kelimeler yoğundur.

Doğru cevap: D

3. Soru

Aşağıdaki sanatçılardan hangisi Milli Edebiyat Dönemi sanatçısıdır?

A. Namık Kemal
B. Halit Ziya Uşaklıgil
C. Recaizade Mahmut Ekrem
D. Mehmet Emin Yurdakul
E. Tevfik Fikret

Doğru cevap: D

4. Soru

Aşağıdakilerden hangisi lirik şiir için söylenebilir?

A. Daha çok kahramanlık konuları işlenir.
B. Tabiat betimlemelerine yer verilir.
C. Duygular, aşk ve sevgi ön plandadır.
D. Öğretici ve didaktik bir nitelik taşır.
E. Toplumsal eleştiri amacıyla yazılır.

Doğru cevap: C

5. Soru

Aşağıdaki şairlerden hangisi İstiklâl Marşı’nın şairidir?

A. Tevfik Fikret
B. Mehmet Emin Yurdakul
C. Yahya Kemal Beyatlı
D. Mehmet Akif Ersoy
E. Namık Kemal

Doğru cevap: D

Kontrol Listesine Göre Değerlendirme

Ölçüt	Durum	Açıklama
Her madde tek bir problemi ölçüyor.		Her soru net bir kavram veya bilgiyi ölçüyor.
Tüm sorular aynı sayıda seçenek içeriyor (5).		A–E seçenekleri kullanıldı.
Madde kökü açık ve anlaşılır.		Sorular net, gereksiz bilgi içermiyor.
Tek bir doğru cevap var.		Her soruda 1 doğru, 4 çeldirici mevcut.
Çeldiriciler inandırıcı ama yanlış.		Özellikle S1 ve S2’deki çeldiriciler dönem bilgisine yakın ama doğru değil.
İpucu veya belirgin kelime tekrarları yok.		Kök ve seçeneklerde kelime benzerliği yok.
Seçenekler benzer uzunlukta ve yapıda.		Yapı dengeli kuruldu.
Yazım kurallarına ve öğrenci düzeyine uygunluk sağlandı.		Dil sade ve anlaşılır.
Olumsuz soru kökü (varsa) belirgin şekilde yazılabilir (ör. 2. soru).		“Yanlıştır” ifadesi net.
Maddeler sistematik bir doğru–yanlış dizilimine sahip değil.		Doğru cevaplar karışık sıralandı (E–D–D–C–D).

Sonuç:

Bu 5 soruluk test, “Çoktan Seçmeli Madde Hazırlama” ölçütlerine yüksek düzeyde uygun bir örnektir.

5 seçenekli yapı
Net ve açık kök
Kaliteli çeldiriciler
Yazım kurallarına uygunluk

ÇOKTAN SEÇMELİ SORU HAZIRLAMA FORMU

Ad Soyad: __
Soru Kod Numarası: __
E-mail: __
Yazar Kodu: __
Telefon: __
Yer / Tarih: __

Ders: __
Sınıf Seviyesi: __
Ünite: __
Konu / Alt Konu Alanı: __
Beceri(ler): __
Kazanım(lar): __

RESİM / GRAFİK / TABLO vb. ve MADDE KÖKÜ

Buraya soru kökü ve gerekiyorsa görsel veya tablo eklenir.

SEÇENEKLER

A. __
B. __
C. __
D. __
E. _______________________________

Doğru Cevap: _______________________

… / …… / 2025 tarihinde sorunun tarafımca hazırlandığını,
bu tarihten önce herhangi bir yayın içeriğinde yayımlanmadığını ve
bundan sonraki tarihlerde sorunun kullanım hakkının ……………Ölçme Değerlendirme Merkezi’ne ait olduğunu taahhüt ederim.

İmza: _______________________________