Edilgen çatılı eylemlerin yüklem olduğu cümlelerdeki özne çeşidi

Soru-Cevap
1

Edilgen çatılı eylemlerin yüklem olduğu cümlelerde yer alan özne çeşidi nedir?

2

Edilgen çatılı eylemlerin yüklem olduğu cümlelerde yer alan özne çeşidi: Sözde öznedir.
Ayrıca bakınız →

3

:pushpin: 1. Edilgen çatılı fiil nedir?

Edilgen çatıda işi yapan belli değildir, eylem özneye değil, özne üzerinde yapılır.

  • “Kapı açıldı.” → Kapıyı kim açtı? → Belli değil.

  • “Ekmekler alındı.” → Kim aldı? → Belli değil.

Bu tür fiillerde -l / -n edilgenlik ekleri bulunur.

:person_standing: 2. Edilgen çatılı fiilde özne nasıl olur?

Edilgen çatılı cümlelerde özne, işi yapan değil, işten etkilenen varlıktır.
Bu nedenle bu tür özneye:

:backhand_index_pointing_right: “Sözde özne” denir.

:memo: 3. Örnekler:

  • “Kapı açıldı.”

    • Yüklem: açıldı (edilgen fiil)

    • Özne: kapı → sözde özne (açma işini yapan belli değil)

  • “Yemekler pişirildi.”

    • Yüklem: pişirildi (edilgen fiil)

    • Özne: yemekler → sözde özne

  • “Ekmekler alındı.”

    • Yüklem: alındı (edilgen fiil)

    • Özne: ekmekler → sözde özne

:brain: 4. Neden “sözde özne” deniyor?

Çünkü:

  • Yüzeyde özne görevindedir (yüklemle uyumlu).

  • Ama eylemi yapan değildir.

  • Gerçek özne cümlede yoktur ya da belirtilmemiştir.

:books: Sonuç:

:white_check_mark: Edilgen çatılı eylemlerin yüklem olduğu cümlelerde özne türü “sözde özne”dir.

Not:

  • Eğer “Kapı açıldı.” → sözde özne (kapı)

  • Eğer “Kapı Ali tarafından açıldı.” → yine sözde özne kapı’dır, gerçek özne ise Ali değildir çünkü edilgen cümlede gerçek özne bulunmaz; “Ali tarafından” bir edat tümlecidir.