Etkinlik: Denemenin Özellikleri
1. TEMA: Sözün İnceliği
2. Etkinlik: Denemenin Özellikleri
Metin (Nurullah Ataç – Diyelim / Söz Arasında)
DÜŞÜNMEK, İNANMAK
İnsanoğlu düşünen bir varlıktır, yaradılışı gereği düşünmek ihtiyacını duyar. Ama
pek sevmez düşünmeği, korkar düşünmekten. Nasıl korkmasın? düşünmek yorucu
olmakla kalmaz, şaşırtıverir kişiyi, türlü şüphelere düşürür. Bir yol düşünmeğe
başladınız mı, kolay kolay kesip atamazsınız. Yüzyıllar boyunca ortaya atılmış biribirine
uymaz, biribirini çürütür bütün iddiaların doğru birer yanı vardır, hepsi de insanoğullarından
birinin bir görgüsüne, bir gözlemine dayanır; nerelerinin niçin yanlış olduğunu
da hemen göremezsiniz. Hangisini seçeceksiniz? Hepsinin de hem bir çekiciliği, hem
bir iticiliği vardır.İnsanoğlu çoğu kaçar düşünmekten, gene de kendini düşünür gibi göstermek ister,
gene de düşündüğünü sanmak ister. Bunun içindir ki geleneğe bağlanır, birtakım
insanlara bağlanır, ya geçmişte yaşamış olanlardan, ya kendi çağdaşları arasından
birini seçip onun dediklerine bağlanır. Rahatlar artık içi: doğrunun, iyinin, güzelin ne
olduğunu öğrenmiştir, onların dışında kalanların yanlış, kötü, çirkin olduğunu bilir,
kapılmaz onlara. Biraz olsun ateşli, yürekli bir kimse ise onlarla çarpışmağa da başlar:
yanlışa, kötüye, çirkine saplananlar bulunmasını içi götürmez. Onları yola getirmeğe
çalışır; yola gelmezlerse yok olsunlar, daha iyi! yeryüzü yanlıştan, kötüden, çirkinden
temizleniverir!..
(…)
Nurullah Ataç, Diyelim – Söz Arasında
(Metin, aslına sadık kalınarak kısaltılmıştır.)
Etkinliğin Amacı
-
Deneme türünün temel özelliklerini kavratmak.
-
Metin çözümleme, eleştirel düşünme ve yorumlama becerilerini geliştirmek.
-
Yazılı anlatımda öznel ve nesnel yargıları ayırt ettirmek.
Araç–Gereç ve Materyaller
-
Ders kitabı veya verilen metin fotokopisi
-
Çalışma kâğıdı / tablo
-
Kalem
Uygulama Adımları
-
Öğrencilere Nurullah Ataç’a ait “Düşünmek, İnanmak” adlı deneme metni okunur.
-
Metin çözümlemesi için öncelikle “deneme” türünün özellikleri hatırlatılır.
-
Öğrenciler, metni aşağıdaki ölçütlere göre inceler:
-
Yazılış amacı
-
Konusu
-
Tema
-
Öznel yargılar
-
Nesnel yargılar
-
Düşünceyi geliştirme yolları
-
-
Her öğrenci ya da grup değerlendirme tablosunu doldurur.
-
Sınıfta görüş alışverişi yapılır, öğrenciler metni farklı bakış açılarıyla yorumlar.
Değerlendirme Tablosu
| Ölçüt | Öğrenci Yanıtı (örnek) |
|---|---|
| Yazılış amacı | Okuru düşünmeye teşvik etmek |
| Konusu | İnsanların düşünmekten kaçınma eğilimi |
| Tema | Düşünme, sorgulama, özgürlük |
| Öznel yargılar | “İnsanoğlu çoğu kaçar düşünmekten…” |
| Nesnel yargılar | “İnsanoğlu düşünen bir varlıktır.” |
| Düşünceyi geliştirme yolları | Karşılaştırma, örneklendirme, açıklama |
(Tablodaki yanıtlar öğretmen rehberliğinde öğrenciler tarafından doldurulur.)
Öğretmen Notu
-
Bu etkinlikte amaç öğrencinin “deneme türü”nün dil özelliklerini fark etmesini sağlamaktır.
-
Yargı türlerinin (öznel/nesnel) ayırt edilmesi ilerleyen yazma etkinlikleri için temel oluşturur.
-
Dilerseniz bu etkinlik grup çalışması veya bireysel çalışma olarak uygulanabilir.