İslamiyetten önceki Türk Edebiyatında şiir türlerinin adlarını kısmen biliyorum, ancak detaylı araştırmaya girdiğimde bir türlü içinden çıkamıyorum. Yardımcı olur musunuz
Şu sayfayı inceleyiniz:
İslamiyet’ten önceki Türk edebiyatı, özellikle sözlü edebiyat dönemi olarak bilinir ve bu dönemde şiir, toplum yaşamında çok önemli bir yer tutar.
Bu dönemin şiirleri dinsel, kahramanlık ve doğa temaları etrafında şekillenir; şairlere ozan, kam, baksı ya da şaman denirdi.
Aşağıda bu dönemdeki başlıca şiir türlerini net ve anlaşılır şekilde bulabilirsin 
1. Koşuk
-
Konusu: Aşk, doğa güzellikleri, kahramanlık, sevgi, yas. -
Biçimi: Dörtlüklerle söylenir; hece ölçüsü (çoğunlukla 7’li veya 11’li). -
Kafiye düzeni: aaab / cccb … (yarım uyak kullanılır). -
Kim söylerdi: Ozanlar, kamlar, baksılar. -
Nerede söylenirdi: Toy, şölen, sığır gibi toplu eğlencelerde. -
Not: Koşuklar, İslamiyet’ten sonra halk edebiyatındaki koşma biçimine dönüşmüştür.
Örnek tema: “Güzellik”, “kahramanlık”, “doğa sevgisi”
2. Sagu
-
Konusu: Ölen kahraman ya da önemli bir kişi için yas, ağıt niteliğinde şiirlerdir.
-
Biçimi: Dörtlüklerle söylenir; hece ölçüsü kullanılır.
-
Amacı: Ölen kişiyi övmek, acıyı dile getirmek. -
Not: İslamiyet’ten sonra bu tür ağıt adını almıştır.
En ünlü örnek: Alp Er Tunga Sagusu (Divânu Lügati’t-Türk’te yer alır)
Alp Er Tunga öldü mü?
Issız ajun kaldı mı?
Ödlek öçin aldı mı?
Emdi yürek yırtılır.
3. Destan
-
Konusu: Milletin ortak hafızasında yer eden kahramanlıklar, savaşlar, doğal afetler, göçler.
-
Biçimi: Uzun manzum anlatılardır. -
Ozanlar tarafından sözlü olarak aktarılmıştır.
-
Özellik: Toplumun değerlerini, tarihini ve kahramanlarını anlatır.
Başlıca destanlar:
-
Alp Er Tunga Destanı
-
Oğuz Kağan Destanı
-
Türeyiş Destanı
-
Göç Destanı
Not: Destanlar hem şiir hem anlatı özellikleri taşır.
4. Sav (atasözü niteliğinde)
-
Konusu: Hayat tecrübeleri, öğütler, ahlaki değerler.
-
Biçimi: Kısa, özlü sözlerdir.
-
Not: Düz yazı gibi görünse de ritmik, kalıplaşmış bir anlatım taşır ve şiirsel bir değeri vardır.
-
Savlar, daha sonra atasözlerine dönüşmüştür.
Örnek:
“Kuvvetli yiğit, düşmanını kaçırır; bilgili yiğit, dostunu çoğaltır.”
Özet Tablo
| Şiir Türü | Konu / Amaç | Biçim – Ölçü | Sonraki Dönemdeki Karşılığı |
|---|---|---|---|
| Koşuk | Doğa, aşk, kahramanlık | Hece ölçüsü, dörtlük | Koşma (Halk edebiyatı) |
| Sagu | Yas, ölüm, kahramanı övme | Hece ölçüsü, dörtlük | Ağıt |
| Destan | Kahramanlık, tarih, toplum | Uzun manzum anlatım | Destan geleneği devam etti |
| Sav | Öğüt, deneyim, bilgelik | Kısa, özlü, ritmik sözler | Atasözü |
Sonuç:
İslamiyet’ten önceki Türk edebiyatı sözlü bir edebiyattı ve şiir türleri toplum hayatıyla iç içe, ritmik ve sözlü gelenekten geliyordu.
Bu türler, İslamiyet’ten sonra halk ve divan edebiyatına kaynaklık etmiştir.