İşteş çatı nedir? Hakkında bilgi.
Kuşlar Batıya uçtular. Bu cümleyi fiil çatısı / özne yüklem ilişkisi bakımından işteş midir?
İşteş Fiiller Hakkında Bilgi
Bir eylemin birden fazla özne tarafından karşılıklı ya da birlikte yapıldığını bildiren fiillere işteş fiil denir.
İşteş fiiller, “-ş-” ekiyle oluşturulur.
Karşılıklılık Anlamı Taşıyan İşteş Fiillere Örnekler
-
Karşıdan karşıya geçerken çarpıştık.
-
Onunla caddede selamlaştık.
-
Çocuklar okul çıkışında itişip kakışırlar.
-
Ozanlar bir düğünde halkı eğlendirmek için atıştılar.
-
Pehlivanlar yağlanıp güreştiler.
-
El sıkışmıştık o ortamda, istemeden de olsa.
Bu örneklerde eylem iki taraf arasında karşılıklı yapılmıştır.
Birliktelik Anlamı Taşıyan İşteş Fiillere Örnekler
-
Rüzgârın gücüyle yapraklar uçuştu.
-
Kuzular arabanın sesiyle birlikte kaçıştı.
-
İzleyiciler sinema salonuna doluştu.
-
Maaşlarını almak için bekleştiler.
Bu örneklerde eylem birlikte yapılmıştır; karşılıklılık yoktur.
Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar
-
Özne tekil olduğunda fiil işteş olmaz:
-
Toplantıda sadece kendisi konuştu.
-
Sınavda ilk soruları kolay bulunca sakinleşti.
-
-
Oluş fiilleri, işteş değil dönüşlü fiillerdir:
-
Güneşte dolaşmaktan esmerleşmişti.
-
Yazın iyice bronzlaşmıştı.
-
Kız günden güne güzelleşmişti.
-
Fiil Çatısına Göre Karşılaştırma
| Örnek fiil | Çatısı | Açıklama |
|---|---|---|
| Dövdü | Etken | Fiili yapan özne belli |
| Dövündü | Dönüşlü | Özne hem yapıyor hem etkileniyor |
| Dövüldü | Edilgen | Yapan belli değil |
| Dövüştü | İşteş | Fiil karşılıklı yapılıyor |
| Şarkı söyledi | Etken | |
| O, bir şarkı söyledi | Dönüşlü | |
| Bu konuda çok şey söylendi | Edilgen | |
| Sanatçılar söyleşti | İşteş |
Sonuç
İşteş fiiller, “-ş-” ekiyle oluşturulur ve eylemin karşılıklı ya da birlikte yapıldığını gösterir.
Verilen örnekte de “uçuştular” fiili, eylemin birden fazla özne tarafından birlikte yapıldığını gösterdiği için işteş çatılı fiildir. 
Dikkat! Çatı konusu sadece fiil cümleleriyle ilgilidir. İsim cümlelerinde çatı yoktur.
Ayrıca bakınız: Fiillerde Çatı: Öznesine ve Nesnesine Göre Fiil Çatıları - Türk Dili ve Edebiyatı