I. Birden nasıl oluyor sen yüreğimi elliyorsun
II. Bir gemici tanırım kalbini bir limanda bırakmış
III. Ben olsam utanırım, bu ne biçim öğrenci hem dersini bilmiyor hem de şişman herkesten
IV. Benim de mi düşüncelerim olacaktı
V. Daha deniz görmemiş bir çoban çocuğuyum
Yukarıdaki numaralandırılmış dizelerde “-im” eki kaç farklı görevde kullanılmıştır?
A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5
Çözelim:
I. “yüreğimi” → yürek + (1. tekil iyelik) -im + belirtme hâli -i
→ İyelik eki
II. “tanırım” → tanı- + (geniş zaman) -r + (1. tekil kişi) -ım
→ Fiile gelen kişi (şahıs) eki
III. “utanırım” → utan- + (geniş zaman) -r + (1. tekil kişi) -ım
→ (Fiile gelen kişi (şahıs) eki.)
IV. “benim” → ben + ilgi (genitif) eki -im → İlgi/hâl eki
“düşüncelerim” → düşünceler + (1. tekil iyelik) -im → İyelik eki
V. “çocuğuyum” → çocuk + (III. tekil iyelik) -u + (ek-fiilin 1. tekil kişi eki) -(y)um
→ Ek-fiilin kişi eki (ad cümlesinde yükleme gelen kişi eki)
Böylece “-im” eki 4 farklı görevde kullanılmıştır:
- İyelik eki, 2) Fiile gelen kişi eki, 3) İlgi (genitif) eki, 4) Ek-fiilin kişi eki.
Cevap: D) 4.
I. “yüreğimi”
- “yürek + -im (iyelik eki) + -i (belirtme hâli)”
İyelik eki
II. “tanırım”
- “tanı- + -r (geniş zaman) + -ım (1. tekil kişi eki)”
Fiile gelen kişi eki
III. “utanırım”
- “utan- + -r (geniş zaman) + -ım (1. tekil kişi eki)”
Bu da fiile gelen kişi eki (II. ile aynı görev)
“biçim” kelimesindeki -im kökten, ek değil. Hesaba katılmıyor.
IV. “benim / düşüncelerim”
-
“benim” → ben + -im → İlgi hâli eki (genitif)
-
“düşüncelerim” → düşünceler + -im → İyelik eki
Burada 2 farklı görev var:
-
İlgi eki
-
İyelik eki
V. “çocuğuyum”
- çocuk + -u (3. tekil iyelik) + -(y)um (ek fiilin 1. tekil kişi eki)
Ek-fiilin kişi eki
Toplam görev türleri:
-
İyelik eki (I ve IV)
-
Fiile gelen kişi eki (II ve III)
-
İlgi hâli eki (IV - “benim”)
-
Ek-fiilin kişi eki (V)
4 farklı görev