cümlenin ögeleri yüklem, nesne, özne vs.
Refik Halit Karay’ın Gurbet Hikâyeleri adlı kitabında yer alan “Testi” adlı hikâye sade ama duygulu bir anlatıma sahiptir. Aşağıda bu hikâyeden seçilen cümlelerin ögeleri gösterilmiştir:
1. Cümle:
“Kadın sabahın erken saatinde çeşmeye indi.”
-
Yüklem: indi (fiil)
-
Özne: Kadın (yüklemin bildirdiği işi yapan kim?)
-
Dolaylı tümleç (yer tamlayıcısı): çeşmeye (nereye indi?)
-
Zarf tümleci: sabahın erken saatinde (ne zaman indi?)
2. Cümle:
“Elindeki testiyi taşların üstüne koydu.”
-
Yüklem: koydu
-
Özne: (o) → Kadın (gizli özne)
-
Belirtili nesne: elindeki testiyi (neyi koydu?)
-
Dolaylı tümleç: taşların üstüne (nereye koydu?)
3. Cümle:
“Su buz gibiydi.”
-
Yüklem: buz gibiydi (fiilimsiz yüklem → isim cümlesi)
-
Özne: Su (kim buz gibiydi?)
4. Cümle:
“Güneş dağların ardından yavaş yavaş yükseldi.”
-
Yüklem: yükseldi
-
Özne: Güneş (kim yükseldi?)
-
Dolaylı tümleç: dağların ardından (nereden yükseldi?)
-
Zarf tümleci: yavaş yavaş (nasıl yükseldi?)
5. Cümle:
“Köylüler çeşmenin başında sohbet ediyordu.”
-
Yüklem: ediyordu (sohbet ediyordu)
-
Özne: Köylüler (kim ediyordu?)
-
Dolaylı tümleç: çeşmenin başında (nerede ediyordu?)