Türk Dili ve Edebiyatı şekil bilgisi konusu

Soru-Cevap
1

Türk Dili ve Edebiyatı şekil bilgisi konusu tekrar tekrar gözden geçirilmelidir bu kadar yanlış bir müfredat olamaz!

2

1) Şekil bilgisi için 10 maddelik kontrol listesi

  1. Kök–gövde: isim kökü / fiil kökü; yapım eki alınca gövde olur.

  2. Yapım ekleri: yeni kelime türetir (yaz→yaz-ıcı, gül→gül-üş).

  3. Çekim ekleri: anlam değiştirmez; isimde (çok-lar-a), fiilde (gel-iyor-du-m).

  4. İsim çekimi: çoğul, iyelik, hal ekleri (−i/−e/−de/−den).

  5. Fiil çekimi: kip (haber/istek), kişi, birleşik zaman (−yor-du, −miş-ti).

  6. Ek-fiil: imek; isim cümlelerine yüklem kurar (öğretmen-di), fiilde birleşik zaman yapar.

  7. Fiilimsi(ler):

    • İsim-fiil: −ma/−me, −mak/−mek, −ış/−iş/−uş/−üş

    • Sıfat-fiil: −an/−en, −dik, −ecek, −miş vb.

    • Zarf-fiil: −ınca/−ince, −ken, −arak/−erek, −madan/−meden, −dıkça, −(y)ıp, −(y)alı/−(y)eli…

  8. Çatı: etken; edilgen (−l/−n), dönüşlü (−(I)n), işteş (−ş), oldurgan/ettirgen (−t/−dır).

  9. Ses olayları (özet): ünsüz yumuşaması pçtk→bc d ğ; benzeşme; ünlü düşmesi (burun→burnu), kaynaştırma (y, ş, s, n)…

  10. Yazım–ekleşme: ile → −le/−la, bağlaç ki (ayrı), ek −ki (bitişik), de/da bağlaç (ayrı), −de/−da hal eki (bitişik).

2) 7 gün, günde 30–40 dk çalışma planı

Gün 1: kök–gövde, yapım/çekim eklerini ayırma (20 örnek çöz).
Gün 2: isim çekimi (çoğul/iyelik/hal) → kısa metinden ekleri işaretle.
Gün 3: fiil çekimi (kip–kişi–zaman), birleşik zaman tablosu çıkar.
Gün 4: ek-fiil (isim cümlesi + birleşik zaman), 15 cümle dönüştürme.
Gün 5: fiilimsiler (3 tür) → her türden 10 örnek yaz, türünü ve görevini belirt.
Gün 6: çatılar → kök fiilden 5 farklı çatı türet, özne–yüklem ilişkisini kontrol et.
Gün 7: ses olayları + yazım tuzakları (de/da, ki, ile, kaynaştırma). mini deneme çöz.

istersen bunu tek sayfalık “şekil bilgisi özet kılavuz” olarak da düzenleyip sana PDF yaparım.

3) Sınavlarda en çok düşülen 8 tuzak

  • Fiilimsi var → birleşik cümledir. (gelirken, yapılacak, okumak…)

  • −dik: sıfat-fiil olabilir; her −di… görünümlü yapı geçmiş zaman değil.

  • Edilgen ile dönüşlü karışıyor: yıkandı (dönüşlü/özne kendi üstünde), yıkandı (edilgen/özne belirsiz) → özneye bak!

  • Ek-fiil gözden kaçıyor: hastaydı, öğretmenmiş …

  • Yanlış Batı kökenli kalıplar: köke bak, ekin görevini kararlaştır.

  • Kaynaştırmayı (y, ş, s, n) “yapım eki” sanma.

  • de/da – ki ayrımı: bağlaç ayrı, ek bitişik.

  • Ses olayı uydurmak: her birleşik yazım “ünlü düşmesi” değildir (örn. birtakım).

4) 10 dakikalık hızlı denetim (kendini sınama)

Aşağıdaki her cümlede fiilimsi türü, varsa çatı ve ses olayını işaretle:

  1. Giderken seni arayacağım.

  2. Okunacak kitapları masaya koydum.

  3. Kapılar hızla kapandı.

  4. Çocuklara masallar anlattırdık.

  5. Öğretmenimizdi; sonra müdür olmuştu.

  6. Bize söylenenleri yazıp teslim ettik.

  7. Yapraklar rüzgârla uçuştu.

  8. Sınavdan önce telefonları toplandı.

  9. Sıcaktan bunalanlar gölgeye doluştu.

  10. Söylediklerimin doğru olduğuna inanmıyorum.