Türklere ait doğal ve yapay destanlar nelerdir?
TÜRK DESTANLARI
Türk edebiyatında destanlar iki ana gruba ayrılır:
-
Doğal (Anonim) Destanlar
-
Yapma (Yapay / Sunî) Destanlar
1. Doğal Destanlar (Anonim Destanlar)
Tanım:
Bir milletin tarih boyunca yaşadığı savaş, göç, afet, kahramanlık gibi olayların halkın ortak belleğinde şekillenerek oluşan, belli bir yazarı olmayan destanlardır.
Ağızdan ağıza aktarılır, daha sonra derlenip yazıya geçirilir.
İslamiyet’ten Önceki Türk Destanları
| Destan | Dönem / Halk | Konu |
|---|---|---|
| Yaratılış Destanı | Altay-Yakut | Evrenin yaratılışı |
| Alp Er Tunga Destanı | Saka | Alp Er Tunga’nın kahramanlıkları |
| Şu Destanı | Saka | Şu adlı hükümdarın İskender’e karşı mücadelesi |
| Oğuz Kağan Destanı | Hun | Oğuz Kağan’ın Türk boylarını birleştirmesi |
| Atilla Destanı | Avrupa Hunları | Atilla’nın seferleri |
| Bozkurt Destanı | Göktürk | Türklerin yeniden dirilişi |
| Ergenekon Destanı | Göktürk | Türklerin Ergenekon’dan çıkışı |
| Siyempi Destanı | Göktürk | Siyempi boyunun destanı |
| Türeyiş Destanı | Uygur | Uygurların türeyişi |
| Mani Dininin Kabulü Destanı | Uygur | Mani dininin kabulü |
| Göç Destanı | Uygur | Kutsal taşı kaybetme ve göç olayı |
İslamiyet’ten Sonraki Türk Destanları
| Destan | Dönem / Halk | Konu |
|---|---|---|
| Manas Destanı | Kazak-Kırgız | Manas Han’ın kahramanlıkları |
| Cengiz Han Destanı | Türk-Moğol | Cengiz Han’ın seferleri |
| Timur ve Edige Destanları | Tatar-Kırım | Timur ve Edige’nin kahramanlıkları |
| Saltuk Buğra Han Destanı | Karahanlı | İslam’ın yayılışı |
| Battal Gazi Destanı | Selçuklu-Osmanlı | Müslüman kahraman Battal Gazi |
| Danişmend Gazi Destanı | Selçuklu | Danişmend Gazi’nin kahramanlıkları |
| Köroğlu Destanı | Osmanlı | Köroğlu’nun adalet arayışı |
2. Yapma (Yapay) Destanlar
Tarihte yaşanmış önemli bir olayın bir şair veya yazar tarafından destan biçiminde anlatılmasıyla oluşan edebî eserlere yapay destan denir.
Doğal destanlardan farkı bir yazarının olması ve bilinçli bir sanat ürünü olmasıdır.
Türklere Ait Yapay Destanlar
| Destan Adı | Yazar | Konu |
|---|---|---|
| Üç Şehitler Destanı | Fazıl Hüsnü Dağlarca | Kurtuluş Savaşı |
| İstanbul Fetih Destanı | Fazıl Hüsnü Dağlarca | İstanbul’un Fethi |
| Çanakkale Destanı | Fazıl Hüsnü Dağlarca | Çanakkale Savaşı |
| Çanakkale Şehitlerine | Mehmet Âkif Ersoy | Çanakkale Savaşı |
| Genç Osman Destanı | Kayıkçı Kul Mustafa | Genç Osman’ın kahramanlıkları |
| Kuvayi Milliye Destanı | Nazım Hikmet | Kurtuluş Savaşı |
| Kurtuluş Savaşı Destanı | Cahit Külebi | Kurtuluş Savaşı |
| Sakarya Meydan Savaşı | Ceyhun Atuf Kansu | Sakarya Savaşı |
| Maraş’ın ve Ökkeş’in Destanı | Gülten Akın | Maraş’ın direnişi |
Doğal Destan – Yapma Destan Karşılaştırması
| Özellik | Doğal Destan | Yapma Destan |
|---|---|---|
| Yazar | Yok (anonim) | Var |
| Oluşum | Halk arasında sözlü oluşur | Bilinçli şekilde yazılır |
| Zaman | Uzun bir süreçte oluşur | Belirli bir dönemde yazılır |
| Konu | Tarihî olaylar, kahramanlıklar | Tarihî olaylar, savaşlar |
| Biçim | Sözlü gelenek | Yazılı edebiyat |
| Örnek (Türk) | Oğuz Kağan Destanı | Kuvayi Milliye Destanı |
Kaynaklar
-
MEB Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitapları
-
İskender Pala, Destanlar ve Mazmunlar
-
Ahmet Kabaklı, Türk Edebiyatı
-
TDK Sözlük