5E Öğrenme modeli Nedir?

Edebiyat
1

5E modeli (5E öğrenme modeli) Nedir?

5e-modeli
5e-modeli1024×1536 123 KB

“5E modeli” (5E öğrenme modeli), yapılandırmacı öğrenme kuramına dayalı bir öğretim tasarımı modelidir. Bu model özellikle Türk Dili ve Edebiyatı, Fen Bilimleri ve diğer derslerde öğrencilerin aktif katılımını, anlamlı öğrenmeyi ve kalıcı bilgiyi desteklemek amacıyla kullanılır.

Adını, her aşamanın İngilizce karşılığının “E” harfiyle başlamasından alır:

:compass: 1. Engage (Dikkat Çekme / Güdüleme)

  • Amaç: Öğrencinin ilgisini çekmek, merak uyandırmak ve ön bilgilerini harekete geçirmek.

  • Türk Dili ve Edebiyatı dersinde örnek: Bir metni okumadan önce öğrencilere metnin temasıyla ilgili bir soru sormak, kısa bir video izletmek veya tartışma başlatmak.

:brain: 2. Explore (Keşfetme)

  • Amaç: Öğrencilerin konuyu öğretmenin doğrudan anlatımı olmadan aktif olarak keşfetmelerini sağlamak.

  • Öğrenciler gözlem yapar, tartışır, metinlerle etkileşime girer.

  • Örnek: Öğrencilerin bir şiiri birlikte inceleyerek anlamını çözümlemeleri, yapı özelliklerini fark etmeleri.

:books: 3. Explain (Açıklama)

  • Amaç: Öğretmen ve öğrencilerin birlikte konuyu netleştirmesi, kavramları bilimsel/doğru biçimde ortaya koyması.

  • Öğretmen rehberlik eder, öğrenci kendi keşfettiklerini kavramsal bilgiyle birleştirir.

  • Örnek: Öğretmenin şiirdeki ölçü, uyak ve tema kavramlarını açıklaması ve öğrencilerin örneklerle bunu pekiştirmesi.

:test_tube: 4. Elaborate (Derinleştirme)

  • Amaç: Öğrencinin kazandığı bilgiyi farklı durumlara transfer edebilmesi ve becerilerini geliştirmesi.

  • Örnek: Öğrencilerin benzer temada kendi şiirlerini yazmaları ya da başka bir metni çözümlemeleri.

:memo: 5. Evaluate (Değerlendirme)

  • Amaç: Öğrencinin öğrenme sürecini ve kazanımlarını değerlendirmek.

  • Hem öğretmen hem de öğrenci öz değerlendirme yapabilir.

  • Örnek: Yazılı sınav, sözlü ifade, sunum, performans görevi veya rubrikle değerlendirme.

:pushpin: Türk Dili ve Edebiyatı Dersi Bağlamında 5E Modelinin Önemi

  • Öğrenciyi ezberden uzaklaştırır, etkin katılımı teşvik eder.

  • Dil ve edebiyatı yaşayan bir süreç haline getirir.

  • Anlama, çözümleme, yorumlama ve üretme becerilerini destekler.

  • Eleştirel ve yaratıcı düşünme becerilerini güçlendirir.

  • MEB’in öğretim programlarında özellikle beceri temelli yaklaşım ve yapılandırmacı öğrenme ilkesiyle uyumludur.

5E Öğrenme Modelini Türk Dili ve Edebiyatı dersi bağlamında örneklendirilmiş tablo:

Aşama (5E) Türkçesi Amaç Öğretmenin Rolü Öğrencinin Rolü Örnek Uygulama (Şiir İnceleme)
Engage Dikkat Çekme / Güdüleme İlgi uyandırmak, ön bilgiyi harekete geçirmek Sorular sorar, görsel veya video sunar Duygu ve düşüncelerini paylaşır “Merdiven” şiirine geçmeden önce gün batımı görseli gösterilir
Explore Keşfetme Öğrencinin konuyu kendisinin fark etmesini sağlamak Gözlemci olur, yönlendirme yapmaz Metni okur, tartışır, anlam ve imgeleri keşfeder Şiiri grupça okur ve anlam üzerine konuşur
Explain Açıklama Kavramları bilimsel/doğru şekilde netleştirmek Tema, ahenk, dil özelliklerini açıklar Kendi keşiflerini kavramlarla ilişkilendirir Şiirdeki ölçü, uyak, imgeler açıklanır
Elaborate Derinleştirme Öğrenilen bilgiyi yeni durumlara uygulamak Yaratıcı etkinlikleri yönlendirir Yazma, yorumlama, üretme etkinliklerine katılır Kendi şiirini yazar veya başka bir metni inceler
Evaluate Değerlendirme Öğrenme sürecini ve kazanımları ölçmek Rubrik veya form kullanır Öz değerlendirme yapar, performansını gösterir Şiir çözümleme formu doldurulur, sözlü paylaşım yapılır

5E modeline göre hazırlanmış “şiir inceleme” konulu örnek bir Türk Dili ve Edebiyatı dersi planı:

Bu örnek plan 11. sınıf düzeyi için tasarlanmıştır ama kolaylıkla farklı sınıflara uyarlanabilir.

:books: Ders Planı: Şiir İnceleme (5E Modeli)

:school: Ders: Türk Dili ve Edebiyatı

:date: Süre: 2 ders saati (80 dakika)

:teacher: Konu: Şiir çözümleme ve yorumlama (Ahmet Haşim – Merdiven örneği)

:bullseye: Kazanımlar:

  • Şiirde yapı, tema, ahenk, dil ve üslup unsurlarını belirler.

  • Şiirin anlamını çözümler ve yorumlar.

  • Edebî sanatları fark eder ve örneklerle açıklar.

  • Duygu ve düşüncelerini sözlü ve yazılı olarak ifade eder.

1. Engage – Dikkat Çekme (10 dk)

  • Öğretmen sınıfa “merdiven” veya “gün batımı” temalı kısa bir video izletir ya da bir tablo gösterir.

  • Öğrencilere şu sorular yöneltilir:

    • “Güneş batarken sizde hangi duygular uyanır?”

    • “Merdiven imgesi sizde ne çağrıştırıyor?”

  • Öğrenciler serbest şekilde duygu ve düşüncelerini paylaşır.

  • Bu şekilde öğrencilerin ön bilgileri ve duygusal bağları harekete geçirilir.

2. Explore – Keşfetme (15 dk)

  • Öğrencilere Ahmet Haşim’in Merdiven şiiri dağıtılır.

  • Öğrencilerden şiiri bireysel olarak sessizce okumaları istenir.

  • Daha sonra küçük gruplar halinde şiiri tekrar okur, dikkat çektikleri imgeleri, duyguları ve çağrışımları tartışırlar.

  • Öğretmen yönlendirme yapmadan sadece gözlemci olur.

:memo: Not: Bu aşamada bilgi aktarımı yapılmaz, öğrencilerin kendi çıkarımlarına fırsat tanınır.

3. Explain – Açıklama (20 dk)

  • Öğretmen, öğrenci yorumlarını aldıktan sonra şiirin edebî yönünü sistematik biçimde açıklar:

    • Tema: Doğanın güzelliği ve zamanın geçiciliği

    • Ahenk unsurları: Ölçü, uyak, redif

    • Dildeki semboller ve imge kullanımı

    • Şairin üslubu ve dönemin özellikleri

  • Kavramlar (tema, ahenk, imge) tahtada örneklerle açıklanır.

4. Elaborate – Derinleştirme (25 dk)

  • Öğrencilerden:

    • Şiirin duygusunu yansıtan kısa bir paragraf yazmaları

    • “Merdiven” veya “gün batımı” temalı kısa bir şiir ya da dörtlük yazmaları istenir.

  • Gruplar, yazdıkları şiirleri sınıfta paylaşır.

  • Başka şairlerden benzer temada (örneğin Yahya Kemal) bir şiir örneği verilerek karşılaştırma yaptırılabilir.

5. Evaluate – Değerlendirme (10 dk)

  • Değerlendirme araçları:

    • Öğrencilerin şiir çözümlemelerinde kullandıkları kavramlar ve çıkarımları

    • Kendi ürettikleri şiir ya da paragraf

    • Grup tartışmalarına katılım düzeyi

  • Öz değerlendirme formu: Öğrencilere “Bugün şiirle ilgili neler keşfettim?” sorusunu içeren kısa bir form verilir.

:toolbox: Kullanılabilecek Materyaller

  • Şiir metni (Ahmet Haşim – Merdiven)

  • Görsel materyaller (tablo veya kısa video)

  • Değerlendirme formu / rubrik

  • Yazı kâğıdı veya dijital araçlar

:memo: Öğretmen Notları

  • Bu ders planı öğrenciyi merkeze alan yapılandırmacı anlayışa uygundur.

  • Öğrenciler pasif dinleyici değil, aktif üretici konumundadır.

  • 5E modeli özellikle edebiyat derslerinde duygu + anlam + üretim ekseninde çok etkili olur.